Follow @pistosgr

Βρίσκεστε εδώ:

Εκκλησιαστικά

  • Κυριακή Γ΄ Ματθαίου. Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου

    Κυριακή Γ΄ Ματθαίου. Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου

    Ὁρᾷς πῶς κατὰ μικρὸν τῶν ὄντων ἀφίστησι, καὶ διὰ πλειόνων τὸν περὶ τῆς ἀκτημοσύνης εἰσάγει λόγον, καὶ τὴν τῆς φιλαργυρίας καταβάλλει τυραννίδα; Οὐδὲ γὰρ ἠρκέσθη τοῖς ἔμπροσθεν, καίτοι πολλοῖς καὶ μεγάλοις οὗσιν· ἀλλὰ καὶ ἕτερα προστίθησι πλείονα καὶ φοβερώτερα. Τὶ γὰρ τῶν νῦν εἰρημένων φοβερώτερον, εἴγε μέλλομεν τῆς τοῦ Χριστοῦ δουλείας ἐκπίπτειν διὰ τὰ χρήματα: τί δὲ ποθεινότερον, εἴγε μέλλοιμεν αὐτῶν ὑπεριδόντες ἀκριβῆ τὴν πρὸς αὐτὸν εὔνοιαν ἔχειν καὶ τὴν ἀγάπην; Ὅπερ γὰρ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, ὅτι δι’ ἑκατέρων ὠθεῖ τὸν ἀκροατὴν εἰς τὴν ὑπακοὴν τῶν λεγομένων, καὶ διὰ τῶν ὠφελίμων, καὶ διὰ τὼν βλαβερῶν·  καθάπερ ἰατρὸς ἄριστος, τὴν ἀπὸ τῆς ὑπακοῆς ὑγείαν ἐνδεικνύμενος. Ὅρα γοῦν οἷον πάλιν δείκνυσι τὸ κέρδος τοῦτο, καὶ πῶς κατασκευάζει τὸ συμφέρον ἀπὸ τῆς τῶν ἐναντίων ἀπαλλαγῆς. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον ὑμᾶς βλάπτει, φησίν, ὁ πλοῦτος, ὅτι ληστὰς ὁπλίζει καθ’ ὑμῶν, οὐδ’  ὅτι τὸν νοῦν σκοτοῖ μετ’ ἐπιτάσεως ἁπάσης·  ἀλλ’ ὅτι καὶ τῆς δουλείας ὑμᾶς ἐκβάλλει τοῦ Θεοῦ, αἰχμαλώτους τῶν ἀψύχων χρημάτων ποιῶν, καὶ ἑκατέρωθεν βλάπτων καὶ τῷ δούλους ποιεῖν ὧν κρατεῖν ἔδει, καὶ τῷ τῆς δουλείας ἐκβάλλειν τοῦ Θεοῦ, ὧ μάλιστα πάντων δουλεύειν ἀναγκαῖον ὑμῖν.  Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ διπλῆν ἔδειξε τὴν βλάβην, τῷ καὶ ἐνταῦθα τιθέναι, ὅπου σὴς ἀφανίζει, καὶ ἐκεῖ μὴ τιθέναι, ἔνθα ἀνάλωτος ἡ φυλακή·  οὕτω καὶ ἐνταῦθα διπλῆν δείκνυσι τὴν ζημίαν, καὶ δι’ ὧν ἀφέλκει τοῦ Θεοῦ, καὶ δι’ ὧν ὑποτάττει τῷ μαμωνᾶ. Ἀλλ’ οὐκ εὐθέως αὐτὸ τίθησιν, ἀλλ’ ἀπὸ κοινῶν αὐτὸ πρῶτον κατασκευάζει λογισμῶν, οὕτω λέγων·  Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίους δουλεύειν· δύο τοὺς τὰ ἐναντία ἐπιτάττοντας λέγων ἐνταῦθα. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο εἴη, οὐδὲ δύο ἄν εἶεν. Καὶ γὰρ τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία· καίτοι εἰς πολλὰ σώματα ἦσαν διῃρημένοι, ἀλλ’ ὅμως ἡ ὁμόνοια τοὺς πολλοὺς ἕν ἐποίησεν. Εἶτα ἐπιτείνων αὐτά, φησίν· οὐ μόνον οὐ δουλεύσει, ἀλλὰ καὶ μισήσει καὶ ἀποστραφήσεται. Ἤ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, φησί, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἤ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ δοκεῖ μὲν δεύτερον εἰρῆσθαι τὸ αὐτό·  οὐ μὴν ἁπλῶς οὕτως αὐτὸ συνέθηκεν, ἀλλ’ ἵνα δείξῃ ρᾳδίαν οὗσαν τὴν ἐπὸ τὸ βέλτιον μεταβολήν. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· ἐδουλώθην ἅπαξ, ἐτυραννήθην ὑπὸ τῶν χρημάτων· δείκνυσιν ὅτι δυνατὸν μεταθέσθαι, καὶ ὥσπερ ἐκεῖθεν ἐπὶ τοῦτο, οὕτω καὶ ἐντεῦθεν ἐπ’ ἐκεῖνο ἐλθεῖν. Εἰπὼν τοίνυν ἀορίστως, ἵνα πείσῃ τὸν ἀκροατὴν ἀδέκαστον κριτὴν γενέσθαι τῶν λεγομένων, καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῶν πραγμάτων τῆς φύσεως τὴν ψῆφον ἐξενεγεκεῖν, ὅτε ἔλαβεν αὐτὸν συμφωνοῦντα, τότε καὶ ἑαυτὸν ἀποκαλύπτει. Ἐπήγαγε γοῦν· Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ. Φρίξωμεν ἐννοήσαντες τί παρεσκευάσαμε τὸν Χριστὸν εἶπεῖν, καὶ μετὰ Θεοῦ θεῖναι τὸν χρυσόν. Εἰ δὲ τοῦτο φρικτόν, τὸ διὰ τῶν ἔργων γίνεσθαι, καὶ προτιμᾶσθαι τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ τὴν τοῦ χρυσοῦ τυραννίδα πολλῷ φρικωδέστερον. Τί οὖν; ἐπὶ τῶν παλαιῶν οὐκ ἦν τοῦτο δυνατὸν;  Οὐδαμῶς. Πῶς οὖν ὁ Ἀβραάμ, φησί, πῶς ὁ Ἰώβ εὐδοκίμησε; Μή μοι τοὺς πλουτοῦντας εἴπῃς, ἀλλὰ τοὺς δουλεύοντας. Ἐπεὶ καὶ ὁ Ἰώβ πλούσιος ἦν·  ἀλλ’ οὐκ ἐδούλευε τῷ μαμωνᾷ ἀλλ’ εἶχεν αὐτὸν καὶ ἐκράτει, καὶ δεσπότης, οὐ δοῦλος ἦν. Ὥσπερ οὖν ἀλλοτρίων οἰκονόμος ὤν χρημάτων, οὕτω πάντα ἐκεῖνα ἐκέκτητο, οὐ μόνον τὰ ἑτέρων οὐχ ἁρπάζων, ἀλλὰ  καὶ τὰ ἴδια προϊέμενος τοῖς δεομένοις.  Καὶ τὸ δὴ μεῖζον, ὅτι οὐδὲ παροῦσιν ἔχαιρεν· ὅ καὶ ἐδήλου λέγων· Εἰ καὶ εὐφράνθην πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἤλγησεν ἀπελθόντος. Ἀλλ’ οὐχὶ νῦν τοιτοῦτοι οἱ πλουτούντές εἰσιν, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἀνδραπόδου χεῖρον  διακείμενοι, καθάπερ τυράννῳ τινὶ χαλεπῷ φόρους ἄγοντες. Ὥσπερ γὰρ ἀκρόπολιν τινα αὐτῶν καταλαβὼν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, τὰ πάσης παρανομίας γέμοντα ἐπιτάγματα ἐκεῖθεν αὐτοῖς καθ’ ἑκάστην πέμπει τὴν ἡμέραν, καὶ ὁ παρακούων οὐδείς. Μὴ τοίνυν περιττὰ φιλοσόφει.  Καὶ γὰρ ἀπεφήνατο ἅπαξ ὁ Θεός, καὶ εἶπεν ἀδύνατον εἶναι ταύτην κἀκείνην συμβῆναι τὴν δουλείαν. Μὴ τοίνυν σὺ λέγε, ὅτι δυνατόν. Ὅταν γὰρ ὁ μὲν ἁρπάζεν κελεύῃ, ὁ δὲ τὰ ὄντα ἀποδύεσθαι·  ὁ μὲν σωφρονεῖν, ὁ δὲ πορνεύειν·  ὁ μὲν μεθύειν καὶ τρυφᾷν, ὀ δὲ γαστρὸς κατέχειν· καὶ ὁ μὲν ὑπερορᾷν τῶν ὄντων, ὁ δὲ προσηλῶσθαι τοῖς παροῦσιν· ὁ μὲν θαυμάζειν μάρμαρα καὶ τείχους καὶ ὀρόφους, ὁ δὲ ταῦτα ἀτιμάζειν, τιμᾷν δὲ φιλοσοφίαν, πῶς δυνατὸν ταῦτα συμβῆναι;

    β. Κύριον δὲ ἐνταῦθα τὸν μαμωνᾶν ἐκάλεσεν, οὐ διὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ὑποκλινομένων αὐτῷ ταλαιπωρίαν. Οὕτω καὶ τὴν κοιλίαν Θεὸν καλεῖ, οὐκ ἀπὸ τοῦ τῆς δεσποίνης ἀξιώματος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς τῶν δουλευόντων ἀθλιότητος· ὅ πάσης κολάσεως χεῖρόν ἐστι, καὶ πρὸ τῆς κολάσεως ἱκανὸν τιμωρήσασθαι τὸν ἀλόντα. Ποίων γὰρ καταδίκων οὐκ ἄν εἶεν ἀθλιώτεροι οἱ τὸν Θεὸν δεσπότην ἔχοντες, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρου βασιλείας ἐκείνης ἐπὶ τὴν χαλεπὴν αὐτομολοῦντες τυραννίδα, καὶ ταῦτα τοσαύτης ἀπὸ τοῦ πράγματος βλάβης καὶ ἐνταῦθα γινομένης; Καὶ γὰρ ζημία ἄφατος ἀπὸ τοῦ πράγματος, καὶ δίκαι, καὶ ἐπήρειαι, καὶ ἀγῶνες, καὶ πόνοι, καὶ ψυχῆς πήρωσις· καὶ τὸ πάντων χαλεπώτερον, ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἐκπίπτει τῶν ἀνωτάτων, ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ δουλεία.  Διδάξας τοίνυν διὰ πάντων τὸ συμφέρον τῆς τῶν χρημάτων ὑπεροψίας, καὶ πρὸς αὐτὴν τῶν χρημάτων τὴν φυλακήν, καὶ πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς ἡδονήν, καὶ πρὸς τὴν τῆς φιλοσοφίας κτῆσιν, καὶ πρὸς τὴν τῆς εὐσεβείας ἀσφάλειαν, κατασκευάζει λοιπὸν ὅτι καὶ δυνατὴ αὕτη ἡ παραίνεσις.  Τοῦτο γὰρ μάλιστα νομοθεσίας ἀρίστης, τὸ μὴ τὰ συμφέροντα μόνον ἐπιτάττειν, ἀλλὰ καὶ δυνατὰ αὐτὰ ποιεῖν. Διὰ τοῦτο, καὶ ἐπάγει λέγων·  Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν; ἄν πάντα ρίψωμεν πῶς δυνησόμεθα ζῆσαι; πρὸς ταύτην λοιπὸν ἴσταται τὴν ἀντίθεσιν σφόδρα εὐκαίρως. Ὥσπερ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν εἶπε. Μὴ μεριμνήσητε, ἐδόκει βαρὺς εἶναι ὁ λόγος· οὕτως ἐπειδὴ ἔδειξε τὴν λύμην τὴν ἐγγινομένην ἀπὸ τῆς φιλαργυρίας, εὐπαράδεκτον λοιπὸν ποιεῖ τὴν παραίνεσιν. Διόπερ οὐδὲ νῦν ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν προσθείς, οὕτω τοῦτο ἐπέταξε. Μετὰ γὰρ τὸ εἶπεῖν, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ-ἐπήγαγε· Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, Μὴ μεριμνήσητε.  Τοῦτο, ποῖον; Τὸ τῆς ζημίας ἄφατον. Οὐδὲ γὰρ ἐν χρήμασι μόνον ὑμῖν ἡ βλάβη, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς καιριωτάτοις ἡ πληγή, καὶ τῇ τῆς σωτηρίας ὑμῶν ἀνατροπῇ. Τοῦ γὰρ ποιήσαντος ὑμᾶς καὶ κηδομένου καὶ φιλοῦντος ἐκβάλλει Θεοῦ. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνήσητε. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν βλάβην ἔδειξεν ἄφατον, καὶ ἐπιτείνει λοιπὸν τὸ ἐπίτευγμα. Οὐδὲ γὰρ τὰ ὄντα κελεύει ρίπτειν μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ὑπὲρ τῆς ἀναγκαίας μεριμνᾶν τροφῆς, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε. Οὐκ ἐπειδὴ ἡ ψυχὴ τροφῆς δεῖται· ἀσώματος γάρ·  ἀλλὰ κατὰ τὴν κοινὴν ἐφθέγξατο συνήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ δεῖται τροφῆς, ἀλλὰ ἄλλως οὐκ ἄν ἀνάσχοιτο μένειν ἐν τῷ σώματι, ἀλλ’ ἤ τρεφομένου αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο εἰπών, οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τίθησιν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα λογισμοὺς ἀνακινεῖ τοὺς μὲν ἐκ τῶν ὑπηργμένων ἡμῖν ἤδη, τοὺ δὲ ἐξ ἑτέρων παραδειγμάτων. Ἀπὸ μὲ τῶν ὑπηργμένων, οὕτω λέγων· Οὐχὶ πλέον ἐστὶν ἡ ψυχὴ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Ὁ τοίνυν τὸ μεῖζον δούς, πῶς τὸ ἔλαττον οὐ δώσει; ὁ τὴν τρεφομένην σάρκα διαπλάσας, πῶς τὴν τροφὴν οὐ παρέξει; Διόπερ οὐδὲ ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσετε τί φάγητε καὶ τὶ ἐνδύσασθε, ἀλλά, Τῷ σώματι, καὶ, Τῇ ψυχῇ· ἐπειδὴ ἀπ’ αὐτῶν ἔμελλε τὰς ἀποδείξεις ποιεῖσθαι, κατὰ σύγκρισιν τὸν λόγον προάγων. Ἀλλὰ τὴν μὲν ψυχὴν ἅπαξ ἔδωκε, καὶ μένει τοιαύτη· τὸ δὲ σῶμα καθ’ ἑκάστην ἐπιδίδωσι τὴν ἡμέραν. Ἅπερ οὖν ἀμφότερα ἐνδεικνύμενος, καὶ τῆς μὲν τὸ ἀθάνατον, τούτου δὲ τὸ ἐπίκηρον, ἐπήγαγε λέγων·  Τίς δύναται ἐξ ὑμῶν προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα; Καὶ τὴν ψυχὴν σιγήσας, ἅτε οὐ λαμβάνουσιν ἐπίδοσιν, περὶ τοῦ σώματος διελέχθη μόνον· ἀπὸ τούτου κἀκεῖνο δηλῶν, ὅτι οὐχ ἡ τροφὴ αὐτὸ αὔξει, ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια. Ὁ καὶ δι’ ἄλλων δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Ὥστε οὔτε ὁ φυτεύεων, οὔτε ὁ ποτίζων ἐστί τι, ἀλλ’ ὁ αὐξάνων ὁ Θεός. Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν ὑπηργμένων οὕτω προέτρεψεν· ἀπὸ δὲ ἑτέρων παραδειγμάτων. Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, λέγων. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃ τις, ὅτι ὠφελοῦμεν μεριμνῶντας, καὶ ἀπὸ τοῦ μείζονος καὶ ἀπὸ τοῦ ἐλᾲττονος αὐτοὺς ἀποτρέπει· τοῦ μείζονος μέν, τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος· τοῦ ἐλάττονος δέ, τῶν πετεινῶν. Εἰ γὰρ τῶν σφόδρα καταδεεστέων τοσοῦτος λόγος αὐτῷ, πῶς ὑμῖν οὐ δώσει; φησίν. Καὶ πρὸς μὲν τούτους οὕτως· ὄχλος γὰρ ἦν τέως δημώδης·  τῷ διαβόλω δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πῶς; Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ρήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος  Θεοῦ. Ἐνταῦθα δὲ τῶν ὀρνίθων μέμνηται, καὶ σφόδρᾳ ἐντρεπτικῶς· ὅπερ μεγίστην εἰς παραινέσεως λόγον ἔχει τὴν ἰσχύν. Ἀλλὰ γὰρ εἰς τοσοῦτον ἀνοίας ἦλθόν τινε τῶν ἀσεβῶν, ὡς καὶ ἐπιλαβέσθαι τοῦ παραδείγματος. Οὐ γὰρ ἔδει, φησί, προαίρεσιν ἀλείφοντα, ἀπὸ φυσικῶν πλεονεκτημάτων εἰς τοῦτο ἐνάγειν· ἐκείνοις γὰρ τοῦτο κατὰ φύσιν πρόσεστι, φησί.

    γ. Τί οὖν πρὸς τοῦτο ἄν εἴπομεν; Ὅτι εἰ καὶ κατὰ φύσιν ἐκείνους πρόσεστιν, ἀλλὰ δυνατὸν καὶ ἡμῖν ἐκ προαιρέσεως γενέσθαι τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν ἐμβλέψατε ὅτι πέταται τὰ πετεινά, ὅπερ ἀδύνατον ἦν ἀνθρώπῳ· ἀλλ’ ὅτι τρέφεται χωρὶς μερίμνης, ὅπερ καὶ ἡμῖν, ἐὰν ἐθέλωμεν, εὔκολον κατορθωθῆναι.  Καὶ τοῦτο ἔδειξαν οἱ διὰ τῶν ἔργων αὐτὸ ἀνύσαντες. Διὸ δὴ ἄξιον μάλιστα θαυμᾶσαι τὴν τοῦ νομοθέτου σύνεσιν, ὅτι ἔξ ἀνθρώπων ἔχων τὸ ὑπόδειγμα παρασχεῖν, καὶ δυνάμενος εἰπεῖν τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Ἰωάννην καὶ ἑτέρους τοιούτους μὴ μεριμνήσατας, ἵνα καθάψηται, τῶν ἀλόγων ἐμνημόνευσεν. Εἰ μὲν γὰρ εἶπε τοὺς δικαίους ἐκείνους, εἶχον οὗτοι λέγειν, ὅτι οὐδέπω κατ’ ἐκείνους γεγόναμεν. Νυνὶ δὲ σιγήσας αὐτούς, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ παραγαγών, πᾶσαν αὐτῶν ἐξέκοψε πρόφασιν, καὶ ἐνταῦθα παλαιὸν μιμούμενος νόμον. Καὶ γὰρ καὶ ἡ Παλαιὰ Διαθήκη καὶ πρὸς τὴν μέλισσαν πέμπει, καὶ πρὸς τὸν μύρμηκα,καὶ πρὸς τὴν τρυγόνα, καὶ πρὸς τὴν χελιδόνα. Οὐ μικρὸν δὲ καὶ τοῦτο τιμῆς δεῖγμα, ὅταν ἅπερ ἐκεῖνα ἀπὸ φύσεως δεῖγμα, ὅταν ἅπερ ἐκεῖνα ἀπὸ φύσεως ἔχει, ταῦτα δυνώμεθα ἡμεῖς κατορθοῦν τῇ προαιρέσει. Εἰ τοίνυν τῶν δι’ ἡμᾶς τασαύτην ποιεῖται πρόνοιαν, πολλῷ μᾶλλον τοῦ δεσπότου. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν. Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινά· καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐ καπηλεύουσιν, οὐδὲ ἐμπορεύονται· ταῦτα γὰρ τῶν σφόδρα ἀπειρημένων ἦν· ἀλλά τί; Οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θείζουσι. Τί οὖν; οὐ δεῖ σπείρειν; φησίν.  Οὐκ εἶπεν, ὅτι σπείρειν οὐ δεῖ, ἀλλ’ ὅτι μεριμνᾷν οὐ δεῖ· οὐδ’ ὅτι ἐργάζεσθαι οὐ χρή, ἀλλ’ ὅτι μικρόψυχον εἶναι καὶ κατατείνειν ἑαυτὸν ταῖς φροντίσις οὐ χρή. Ἐπεὶ καὶ τρέφεσθαι ἐκέλευσεν, ἀλλὰ μὴ μεριμνῶντας. Τοῦτον καὶ ὁ Δαυΐδ ἄνωθεν προκαταβάλλεται τὸν λόγον, αἰνιγματωδῶς οὕτω λέγων· Ἀνοίγεις σὺ τὴν χεῖρα σου, καὶ ἐμπιπλᾷς πᾶν ζῶον εὐδοκίας· καὶ πάλιν, Τῷ διδόντι τοῖς κτήνεσι, τροφὴν αὐτῶν, καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκιων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Τίνες οὖν οὐκ ἐμερίμνησαν; Φησίν. Οὐκ ἤκουσας ὅσους παρήγαγον τῶν δικαίων; Οὐχ ὁρᾷς μετ’ ἐκείνων τοῦ Ἰακώβ ἀπὸ τῆς πατρώας οἰκίας γυμνὸν ἁπάντων ἀναχωροῦντα; οὐκ ἀκούεις αὐτοῦ εὐχομένου καὶ λέγοντος·  Ἐὰν δώῃ μοι Κύριος ἄρτον φαγεῖν, καὶ ἱμάτιον περιβαλέσθαι; ὅπερ οὐχὶ μεριμνῶντος, ἀλλὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ τὸ πᾶν ζητοῦντος ἦν. Τοῦτο καὶ οἱ ἀπόστολοι κατώρθωσαν, ἅπαντα ρίψαντες, καὶ μὴ μεριμνήσαντες· καὶ οἱ πεντακισχίλιοι, καὶ οἱ τρισχίλιοι. Εἰ δὲ οὐκ ἀνέχῃ τοσούτων ἀκούων ρημάτων, ἀπολῦσαι σαυτὸν τὼν χαλεπῶν τούτων δεσμῶν, τὸ ἀνόητον τοῦ πράγματος ἐννοήσας, κατάλυσον τὴν φροντίδα. Τὶ γὰρ ἐξ ὑμῶν, φησί, μεριμνῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ  πῆχυν ἕνα; Εἶδες πῶς ἀπὸ τοῦ φανεροῦ καὶ τὸ ἀφανὲς κατάληλον ἐποίησεν; Ὥσπερ γὰρ τῷ σώματι, φυσίν, οὐδὲ μικρὸν προσθεῖναι δυνήσῃ μεριμνῶν· οὕτως οὐδὲ τροφὴν συναγαγεῖν, εἰ καὶ οὕτω νομίζεις. Ἀπὸ τούτου δῆλον, ὅτι οὐχὶ ἡ ὑμετέρα σπουδὴ, ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια, καὶ ἐν οἷς δοκοῦμεν ἐνεργεῖν, τὸ πᾶν ἀνύει· ὡς ἄν ἐκεῖνος ὑμᾶς ἐγκαταλίπῃ, οὐ φροντίς οὐ μέριμνα, οὐ πόνος, οὐκ ἄλλο τι τῶν τοιούτων οὐδὲν φανεῖταί ποτε, ἀλλὰ πάντα οἰχήσεται.

    δ. Μὴ τοίνυν νομίζωμεν ἀδύνατα εἶναι τὰ ἐπιτάγματα· πολλοὶ γὰρ εἰσιν οἱ κατορθοῦντες αὐτὰ καὶ νῦν. Εἱ δὲ ἀγνοεῖς, θαυμαστὸν οὐδέν· ἐπεὶ καὶ Ἠλίας ἐνόμιζεν εἶναι μόνος, ἀλλ’ ἤκουσεν ὅτι Κατέλιπον ἑμαυτῷ ἐπτακισχιλίους ἄνδρας. Ὅθεν δῆλον ὅτι καὶ νῦν πολλοὶ τὸν ἀποστολικὸν εἰσιν ἐπιδεικνύμενοι βίον, καθάπερ καὶ οἱ τρισχίλιοι τότε, καὶ οἱ πεντακισχίλιοι. Εἰ δὲ οὐ πιστεύομεν, οὐ παρὰ τὸ μὴ εἶναι τοὺς κατορθοῦντας, ἀλλὰ τὸ πολὺ τοῦ πράγματος ἀπέχειν. Ὥσπερ οὖν ὁ μεθύων οὐκ ἄν εὐκόλως πιστεύσειεν, ὅτι ἐστὶν ἄνθρωπος τις οὐδὲ ὕδατος ἀπογευόμενος· κατοίγε καὶ τοῦτο πολλοὶ κατώρθωσαν ἐφ’ ἡμῶν μοναχοί·  καὶ ὁ μυρίαις γυναιξὶ μιγνύμενος, ὅτι εὔκολον παρθενεύειν οὐδὲ ὁ τὰ ἀλλότρια ἁρπάζων, ὅτι καὶ τὰ αὐτοῦ τις ραδίως προήσεται· οὕτως οὐδὲ οἱ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν μυρίαις φροντίσιν ἑαυτοὺς κατατήκοντες οὐκ εὐκόλως ἄν τοῦτο παραδέξοιντο. Ὅτι μὲν οὖν πολλοὶ οἱ τοῦτο κατορθωξότες εἰσίν, ἀπ’ αὐτῶν δυνατὸν ἡμῖν δεῖξαι τῶν ταῦτα φιλοσοφούντων καὶ ἐπὶ τῆς ἡμετεράς γενεᾶς. Ἀλλ’ ὑμῖν τέως ἀρκεῖ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μαθεῖν, καὶ ὅτι καλὸν ἡ ἐλεημοσύνη, καὶ τὸ εἰδέναι ὅτι χρὴ τῶν ὄντων ματαδιδόναι. Ταῦτα γὰρ ἄν κατορθώσῃς ἀγαπητέ, ταχέως καὶ ἐπ’ ἐκεῖνα βαδιεῖς. Τέως τοίνυν τὴν πολυτέλειαν ἀποθώμεθα τὴν περιττήν, καὶ ἀνασχώμεθα τὴς συμμετρίας, καὶ μάθωμεν ἀπὸ δικαίων πόνων κτᾶσθαι ἅπαντα ἅπερ μέλλομεν ἔχειν· ἐπεὶ καὶ ὁ μακάριος Ἰωάννης, ὅτε διελέγετο τοῖς περὶ τὴν τελωνείαν ἐσχολακόσι καὶ τοὶς στρατευομένοις, ἀρκεῖσθαι τοῖς ὀψωνίοις προσέταττεν. Ἐβούλετο μὲν γὰρ καὶ ἐφ’ ἑτέραν μείζονα αὐτοὺς ἀγαγεῖν φιλοσοφίαν· ἐπειδὴ δὲ οὐδέπω πρὸς ταῦτα ἦσαν ἐπιτήδειοι, τὰ ἐλάττονα λέγει, ὡς εἰς τὰ ὑψηλότερα τοῦτων εἶπεν, οὐτ’ ἄν ἐκεῖνοις προσέσχον, καὶ τούτων ἐξέπεσον ἄν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς καταδεεστέροις ὑμᾶς γυμνάζομεν. Καὶ γὰρ τέως ἴσμεν, ὅτι μεῖζον ὑμῶν τῆς ἀκτημοσύνης τὸ φορτίον, καὶ ὅσον ἀφέστηκεν ὁ οὐρανὸς τῆς γῆς, τοσοῦτον ὑμῶν ἡ φιλοσοφία ἐκείνῃ. Οὐκοῦν κἄν τῶν ἐσχάτων ἐπιλαβώμεθα ἐπιταγμάτων· οὐδὲ γὰρ αὕτη μικρὰ παραμυθία. Καίτοιγε παρ’ Ἕλλησί τινες καὶ τοῦτο κατώρθωσαν, εἰ καὶ μὴ μετὰ τῆς προσηκούσης γνώμης, καὶ τὰ ὄντα ἅπαντα ἀπεδύσαντο. Ἀλλ’ ὅμως ἡμεῖς ἀρκούμεθα ἐφ’ ὑμῶν τῷ τὴν ἐλεημοσύνη δαψιλῆ παρέχεσθαι· παρ’ὑμῶν ταχέως γὰρ καὶ ἐπ’ ἐκεῖνα ἥξομεν, ἄν οὕτω προβαίνωμεν.  Εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο ποιοῦμεν, τίνος ἄν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, οἱ τοὺς ἐν τῇ παλαιᾷ ὑπερβῆναι κελευόμενοι καὶ τῶν παρ’ Ἕλλησι φιλοσόφων ἐλάττους φαινόμενοι; Τί ἄν εἴπομεν ὅταν ὀφείλοντες εἶναι ἄγγελοι καὶ υἱοὶ Θεοῦ, μηδὲ τὸ ἄνθρωποι εἶναι διατηρῶμεν; Τὸ γὰρ ἁρπάζειν καὶ πλεονεκτεῖν οὐ τῶν ἀνθρώπων ἡμερόητος, ἀλλὰ τῆς τῶν θηρίων ὠμότητος· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρους οἱ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιτιθέμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ ἀπὸ φύσεως τοῦτο πρόσεστιν· ἡμεῖς δὲ οἱ λόγῳ τιμηθέντες, καὶ πρὸς τὴν παρὰ φύσιν καταπίπτοντες δυσγένειαν, τίνος ἀπολαυσόμεθα συγγνώμης; Ἐννοήσαντες τοίνυν τὰ μέτρα τῆς προκειμένης ἡμῖν φιλοσοφίας, κἄν εἰς τὰ μέσα φθάσωμεν, ἵνα καὶ τῆς μελλούσης ἀπαλλαγῶμεν κολάσεως καὶ ὁδῷ προβαίνοντες ἐπ’ αὐτὴν ἔλθωμεν τὴν κορυφὴν τῶν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν  χάριτι καὶ  φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

     ΚΒ΄

    α. Εἰπὼν περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς καὶ δείξας ὅτι οὐδὲ ὑπὲρ ταύτης χρὴ μεριμνᾷν, ἐπὶ τὸ κουφότερον μεταβαίνει λοιπόν. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀναγκαῖον ἔνδυμα ὡς τροφή. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὐ κέχρηται καὶ ἐνταῦθα τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι τῷ τῶν ὀρνίθων, οὐδὲ λέγει τὸν ταῶνα ἡμῖν, καὶ τὸν κύκνον, καὶ τὸ πρόβατον; καὶ γὰρ πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἦν ἐκείθεν λαβεῖν. Ὅτι βούλεται ἑκατέρωθεν δεῖξαι τὴν ὑπερβολήν, ἀπὸ τε της εὐτελείας τῶν τῆς τοιαύτης μετασχόντων εὐπρεπείας ἀπὸ τὰ τῆς φιλοτιμίας τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς δοθείσης τοῖς κρίνοις. Διὰ τοῦτο ὅτε αὐτὰ κατεσκεύασεν, οὐδὲ κρίνα αὐτὰ καλεῖ λοιπόν, ἀλλὰ χόρτον ἀγροῦ. Καὶ οὐδὲ τῷ ὀνόματι ἀρκεῖται τούτῳ, ἀλλὰ πάλιν ἑτέραν εὐτέλειαν προστίθησιν, εἰπὼν, σήμερον ὄντα. Καὶ οὐκ εἶπεν, αὔριον οὐκ ὄντα, ἀλλὰ πολλῷ πάλιν καταδεέστερον, εἰς κλίβανον βαλλόμενον.  Καὶ οὐκ εἶπεν, ἀμφιέννυσιν, ἀλλ’ οὕτως ἀμφίεννυσιν. Ὁρᾷς πανταχοῦ πολλὰς τὰ ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐπιτάσεις; Ποιεὶ δὲ τοῦτο ἵνα αὐτῶν καθάψηται· διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἐπήκαγεν· Οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς; Καὶ γὰρ πολλὴν ἔχει καὶ τοῦτο τὴν ἔμφασιν. Τὸ γὰρ, ὑμᾶς οὐδὲν ἕτερον ἐστὶν αἰνιττόμενον, ἤ τὸ πολυτίμητον καὶ περισπούδαστον τοῦ γένους·  ὡσανεὶ ἔλεγεν, Ὑμᾶς, οἷς ψυχὴν ἔδωκεν, οἷς σῶμα διέπλασε, δι’ οὕς τὰ ὁρώμενα πάντα ἐποίησε, δι’ οὕς προφήτας ἔπεμψε, καὶ νόμον ἔδωκε, καὶ τὰ μυρία εἰργάσατο ἀγαθά· δι’ οὕς τὸν μονογενῆ παῖδα ἐξέδωκεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀπέδειξε σαφῶς, τότε καὶ ἐπιπλήττει λέγων· Ὀλιγόπιστοι. Τοιοῦτον γὰρ ὅ συμβουλεύων οὐ παραινεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ καθάπτεται, ἵνα διεγείρῃ πλέον πρὸς τὴν πειθὼ τῶν λεγομνέων. Ἀπὸ τούτων ἡμᾶς οὐχὶ μὴ μεριμᾷν διδάσκει μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ἐπτοῆσθαι πρὸς τὴν πολυτέλειαν τῶν ἱαμάτων. Χλόης γὰρ ἡ εὐπρέπεια, καὶ πόας τὸ κάλλος· μᾶλλον δὲ καὶ τιμιώτερος ὁ χρότος τῆς τοιαύτης στολῆς. Τί τοίνυν μέγα φρονεῖς, ἐφ’ οἷς τὰ νικητήρια παρὰ τῇ βοτάνῃ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας; Καὶ ὅρα πῶς ἀπὸ τῶν προοιμίων κοῦφον δείκνυσι τὸ ἐπίταγμα, πάλιν ἀπὸ τῶν ἐναντίων αὐτοὺς καὶ ἀφ’ ὧν δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων ἀπάγων. Εἰπὼν γὰρ Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, ἐπήγαγεν, Οὐ κοπιῶσιν. Ὥστε κόπων ἡμᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, ταῦτα ἐκέλευσεν. Οὐ τοίνυν τὸ μὴ μεριμνᾷν ταῦτα πόνος ἀλλὰ τὸ μεριμνᾷν. Καὶ καθάπερ εἰπών, Οὐ σπέρουσιν, οὐ τὸν σπόρον ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ τὴν φρονίδα· οὕτως εἰπών, Οὐ κοπιῶσιν, οὐδὲ νήθουσιν, οὐ τὸ ἔργον ἀνεῖλεν, ἀλλὰ τὴν μέριμναν. Εἰ δὲ Σολομῶν ἡττήθη τοῦ κάλλους αὐτῶν, καὶ οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δίς, ἀλλὰ δι’ ὅλης τῆς βασιλείας αὐτοῦ·  (οὐδὲ γὰρ ἔχοι τις εἰπεῖν ὅτι νῦν μὲν τοιαῦτα περιεβάλετο μετὰ δὲ ταῦτα οὐκέτιἀλλὰ οὐδὲ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ οὕτω ἐκαλλωπίσατο· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπών, Ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ)·  καὶ οὐχ ὑπὸ τούτου μὲν ἡττήθη τοῦ ἄνθους, τὸ δὲ ἕτερον ἐμιμήσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ὁμοῦ παρεχώρησε· (διὸ καὶ ἔλεγεν·  Ὡς ἕν τούτων· ὅσον γὰρ τῆς ἀληθείας πρὸς τὸ ψεῦδος τοσοῦτον τῶν ἱματίων ἐκείνων καὶ τῶν ἀνθῶν τούτων τὸ μέσον)· εἰ τοίνυν ἐκεῖνος ὡμολόγησε τὴν ἧτταν, πάντων βασιλέων τῶν πώποτε γενομένων λαμπρότερος πότε σὺ περιγενέσθε δύνησῃ, μᾶλλον δὲ ἐγγὺς γενέσθαι κἄν μικρὸν τῆς τοιαύτης εὐμορφίας; Ἐντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύει μεθ’ ὅλως ἐφίεσθαι τοῦ τοιούτου καλλωπισμοῦ. Ὅρα γοῦν αὐτου τὸ τέλος· μετὰ τὴν νίκην εἰς κλίβανον βάλλεται. Εἰ δὲ περὶ τὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου καὶ τὴν τυχοῦσαν παρεχόμενα χρείαν, τοσαύτη πρόνοιαν ὁ Θεὸς ἐπεδείξατο, πῶς σὲ προήσεται τὸ πάντων ἀναγκαιότατον ζῶον; Τίνος οὖν ἕνεκεν οὕτω καὶ αὐτὰ ἐποίησεν; Ἵνα τὴν αὐτοῦ σοφίαν ἐπιδείξηται καὶ τὴν περιουσίαν τῆς δυνάμεως, ἵνα πανταχόθεν αὐτοῦ τὴ δόξαν μάθωμεν. Οὐ γὰρ οἱ οὐρανοὶ μόνοι διηγοῦνται τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ· καὶ τοῦτο ὁ Δαυΐδ δηλῶν ἔλεγεν· Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ξύλα καρποφόρα καὶ πᾶσαι κέδροι. Τὰ μὲν γὰρ διὰ τοῦ καρποῦ, τὰ δὲ διὰ τοῦ μεγέθους, τὰ δὲ διὰ τοῦ κάλλους ἀναπέμπει τῷ ποιήσαντι τὴν εὐφημίαν. Πολλῆς γὰρ καὶ τοῦτο περιουσίας σοφίας σημεῖον, ὅταν καὶ εἰς τὰ σφόδρα εὐτελῆ (τὶ γὰρ εὐτελέστερον τοῦ σήμερον ὄντος, καὶ αὔριον οὐκ ὄντος;) τοσοῦτον ἐκχέῃ τὸ κάλλος. Εἰ τοίνυν τῷ χόρτῳ τὸ μὴ ἐν χρεία δέδωκε, (τὶ γὰρ αὐτοῦ τὸ κάλος πρὸς τὴν τοῦ πυρὸς τροφὴν συντελεῖ;) πῶς σοὶ τὸν ἐν χρείᾳ οὐ δώσει; Εἰ τὸ πάντων εὐτελέστερον ἐκαλλώπισεν ἐκ περιουσίας, καὶ ταῦτα οὐ πρὸς χρείαν, ἀλλὰ πρὸς φιλοτιμίαν τοῦτο ποιῶν· πολλῷ μᾶλλον σὲ τὸν ἁπάντων τιμιώτερον ἐν τοῖς κατὰ τὴν χρείαν τιμήσει.

    β. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπέδειξε πολλὴν τοῦ Θεοῦ τὴν πρόνοιαν οὗσαν, καὶ ἔδει καὶ ἐπιπλῆξαι λοιπόν, καὶ ἐνταῦθα κέχρηται τῇ φειδοῖ, οὐκ ἀπιστίαν, ἀλλ’ ὀλιγοπιστίαν αὐτοῖς ἐγκαλῶν. Εἰ γὰρ τὸ χόρτον τοῦ ἀγροῦ φησίν,  ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφίεννυσι, πολλῶ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι. Καίτοιγε ταῦτα πάντα αὐτὸς ἐργάζεται· Πάντα γὰρ δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· ἀλλ’ ὅμως οὐδαμοῦ ἑαυτοῦ μέμνηται τέως. Ἤρκει γὰρ εἰς τὸ δεῖξαι τὴν αὐθεντίαν τέως, τὸ λέγειν καθ’ ἑκάστην τῶν ἐντολῶν. Ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις· ἐγὼ ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν. Μὴ τοίνυν θαυμάσῃς, ὅταν καὶ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα κρύπτῃ ἑαυτόν, ταπεινὸν τι περὶ ἑαυτοῦ φθέγγηται. Ἕν γὰρ ἐσπούδαζε τέως, εὐπαράδεκτον αὐτοῖς γενέσθαι τὸν λόγον, καὶ διὰ πάντων ἀποδεῖξαι οὐ ἀντίθετόν τινα ὄντα, ἀλλ’ ὁμονοοῦντα καὶ συμβαίνοντα τῷ Πατρί. Ὅ δὴ καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Τοσούτους γὰρ ἀναλώσας λόγους συνεχῶς αὐτὸν ἐν τῷ μέσῳ τίθησι, τὴν σοφίαν αὐτοῦ θαυμάζων, τὴν πρόνοιαν, τὴν κηδεμονίαν τὴν διὰ πάντων, καὶ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν. Καὶ γὰρ ὅπερ περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ ἔλεγε, τὴν πόλιν τοῦ μεγάλου βασιλέως αὐτὴν ἐκάλεσε· καὶ ὅτε τοῦ οὐρανοῦ ἐμνημόνευσε, θρόνον πάλιν ὠνόμασε τοῦ Θεοῦ·  καὶ ὅτε περὶ τῆς κατὰ τὸν κόσμον οἰκονομίας διελέγετο, αὐτῷ πάλιν τὰ πᾶν ἀντίθησι λέγων ὅτι· Τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνάτέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Καὶ ἐν τῇ εὐχῇ δὲ ἐδίδασκε λέγειν ὅτι, Αὐτοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα. Καὶ ἐνταῦθα περὶ τῆς προνοίας αὐτοῦ διαλεγόμενος, καὶ δεικνὺς πῶς καὶ ἐν τοῖς μικροῖς ἀριστοτέχνης ἐστί, φησὶν ὅτι Τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ ἀμφιέννυσι. Καὶ οὐδαμοῦ ἑαυτοῦ Πατέρα καλεῖ, ἀλλ’ ἐκείνων, ἵνα καὶ τῆ τιμῇ καθάψηται, καὶ ὅταν αὐτοῦ λέγῃ Πατέρα, μηκέτι ἀγανακτῶσιν. Εἰ δὲ ὑπὲρ ψιλῶν καὶ ἀναγκαίων οὐ δεῖ μεριμνᾷν, τίνος ἄν εἶεν ἄξιοι συγγνώμης οἱ ὑπὲρ τῶν πολυτελῶν μεριμνῶντες; μᾶλλον δὲ τίνος ἄν εἶεν συγγνώμης ἄξιοι οἱ μηδὲ καθεύδοντες, ἵνα τὰ τῶν ἄλλων λάβωσι; Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἤ τί πίωμεν, ἤ τί περιβαλώμεθα; Πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου ἐπιζητεῖ. Εἶδες πῶς πάλι αὐτοὺς τοὺς ἀνέτρεψε μειζόνως, καὶ παρεδήλωσεν ὅτι οὐδὲν φορτικόν, οὐδὲ ἐπαχθὲς ἐπέταξεν; Ὥσπερ οὖν ὅτε ἔλεγεν·  Ἐὰν ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, οὐδὲν μέγα ποιεῖτε·  καὶ γὰρ οἱ ἐθνικοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν· ἀπὸ τῆς μνήμης τῶν ἐθνικῶν αὐτοὺς διήγειρε πρὸς τὸ μείζον οὕτω καὶ νῦν ἐκείνους εἰς μέσον ἄγει, καθαπτόμενος καὶ δεικνὺς ὅτι ἀναγκαῖον ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν ὀφείλημα. Εἰ γὰρ τῶν γραμματέων καὶ Φαρισαίων πλέον ἐπιδείξασθαι χρή, τίνος ἄν εἴημεν ἄξιοι οἱ μὴ μόνον ἐκείνους μὴ ὑπερβαίνοντες, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ τῶν ἐθνικῶν εὐτελείᾳ μένοντες, καὶ τὴν αὐτῶν μικροψυχίαν ζηλοῦντες; Οὐ μὴν μέχρι τῆς ἐπιπλήξεως ἔστη, ἀλλὰ καθαψάμενος ἐντεῦθεν καὶ διεγείρας αὐτούς, καὶ ἐντελεῖ λέγων· Οἷδε γὰρ ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ οὐράνιος, ὅτι χρήζετε τούτων ἁπάντων. Οὐκ εἶπεν, Οἷδεν ὁ Θεός, ἀλλ’ Οἷδεν ὁ Πατὴρ, ὥστε αὐτοὺς εἰς μείζονα  ἐλπίδα ἀγαγεῖν. Εἰ γὰρ πατήρ ἐστι, καὶ πατὴρ τοιοῦτος, οὐ δυνήσεται περιιδεῖν τοὺς υἱοὺς ἐν ἐσχάτοις ὄντας κακοῖς· ὅπου γε οὐδὲ ἄνθρωποι πατέρες ὄντες τοῦτο ὑπομένουσι. Καὶ ἕτερον δὲ μετὰ τούτου πάλιν ἐπάγει λογισμόν. «Ποῖον δὴ τοῦτον; Ὅτι χρήζετε αὐτῶν. Ὁ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι, Μὴ γὰρ περιττὰ ἐστι ταῦτα, ἵνα καταφορνήσῃ; Καίτοιγε οὐδὲ ἐν τοῖς περισσοῖς κατεφρόνησεν, ἐπὶ του χόρτου· νυνὶ δὲ καὶ ἀναγκαῖά ἐστιν. Ὥστε ὅ νομίζεις αἴτιον εἶναι σοι τῆς φροντίδος, τοῦτο ἱκανὸν εἶναί φημι τῆς φροντίδος σε ταύτης ἀπαγαγεῖν. Εἰ γὰρ λέγοις, ὅτι δι’ τοῦτό με χρὴ μεριμνᾷν, ἐπειδὴ ἀναγκαῖά ἐστι,  τοὐναντίον ἐγὼ φημί, ὅτι δι’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μεριμνήσεις , ἐπειδὴ ἀναγκαῖά ἐστιν. Εἰ γὰρ περιττὰ ἦν, οὐδ’ οὕτως ἀπογινώσκειν, ἀλλὰ θαρρεῖν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν χορηγίας ἐχρῆν· ἐπειδὴ δὲ ἀναγκαῖά ἐστιν, οὐκέτι ἀμφιβάλλειν δεῖ. Ποῖος γὰρ ἐστι πατήρ, ὅς ὑπομένει μηδὲ τὰ ἀναγκαῖα παρασχεῖν τοῖς παισίν; Ὥστε καὶ διὰ τοῦτο πάντως παρέξει ὁ Θεός. Καὶ γὰρ δημιουργὸς τῆς φύσεως αὐτὸς ἐστι, καὶ τὴν χρείαν αὐτῆς μετὰ ἀκριβείας αὐτὸ ἐπίσταται. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο ἄν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι Πατὴρ μὲν ἐστι, καὶ ἀναγκαῖά ἐστιν τὰ ζητούμενα ἀγνοεῖ δὲ ὅτι ἐν χρείᾳ αὐτῶν καθεστήκαμεν. Ὁ γὰρ τὴν φύσιν αὐτὴν εἰδώς, καὶ δημιουργὸς αὐτῆς γεγενημένος, καὶ τοιαύτην αὐτὴν διαπλάσας, εὔδηλον, ὅτι καὶ τὴν χρείαν  αὐτῆς ἐπίσταται σοῦ μᾶλλον τοῦ ἐν χρείᾳ αὐτῶν καθεστῶτος. Καὶ γὰρ αὐτῷ τοῦτο ἔδοξεν, ὥστε ἐν τοιαύτῃ χρείᾳ εἶναι αὐτήν. Οὐ τοίνυν ἐναντιώσεται οἷς ἠθέλησε, καταστήσας μὲν ἐν ἀνάγκη τοσαύτης χρείας ἀποστερῶν δὲ αὗ πάλιν τῆς χρείας καὶ τῶν ἀναγκαίων αὐτήν.

    γ΄ Μὴ τοίνυν φρονίζωμεν οὐδὲν γὰρ ἡμῖν περιέσται πλέον, ἤ τὸ κατατείνειν ἑαυτούς. Ὅταν γὰρ καὶ μεριμνώντων ἡμῶν καὶ μὴ μεριμνώντων παρέχῃ, καὶ μᾶλλον μὴ μεριμνώντων, τί σοι πλέον ἀπὸ τῆς φροντίδος, ἤ τὸ δίκην σαυτὸν περιττὴν ἀπαιτεῖν; Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ δαψιλὲς ἀπιέναι μέλλων ἄριστόν τις, ὑπὲρ τροφῆς ἀνέξεται μεριμνᾶν· οὐδὲ ὁ ἐπὶ πηγὴν βαδίζων, ὑπὲρ τοῦ πίνειν φροντίζει. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς, καὶ πηγῆς ἁπάσης καὶ μυρίων δείπνων παρεσκευασμένων δαψιλεστέραν ἔχοντες χορηγίαν τοῦ Θεοῦ τὴν πρόνοιαν, πτωχεύωμεν, μηδὲ μικροψυχῶμεν. Μετὰ γὰρ τῶν εἰρημένων καὶ ἕτερον λογισμὸν πάλιν ὑπὲρ τοῦ θαρρεῖν περὶ τῶν τοιούτων τίθησι λέγων· Ζητεῖτε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνῆκε τῆς φροντίδος τῆν ψυχήν, τότε καὶ τῶν οὐρανῶν ἐμνημόνευσε. Καὶ γὰρ τὰ παλαιὰ ἀναλύσων παραγέγονε, καὶ πρὸς μείζονα καλέσων πατρίδα. Διὰ τοῦτο πάντα ποιεῖ, ὥστε τῶν περιττῶν ἡμᾶς ἀπαλλάττειν, καὶ τῆς πρὸς τὴν γῆν συμπαθείας. Διὰ τοῦτο πάντα ποιεῖ, ὥστε  τῶν περιττῶν ἡμᾶς ἀπαλλάττειν, καὶ τὴν πρὸς τὴν γὴν συμπαθείας. Διὰ τοῦτο  καὶ τῶν ἐθνικῶν ἐμνημόνευσεν, εἰπὼν ὅτι τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ ταῦτα, οἷς ὁ πόνος ἅπας κατὰ τὸν παρόντα βίον, οἷς λόγος οὐδεὶς περὶ τῶν μελλόντων, οὐδὲ ἔννοια τῶν οὐρανῶν. Ὑμῖν δὲ οὐχὶ ταῦτά ἐστι τὰ προηγούμενα, ἀλλ’ ἕτερα. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἐγενόμεθα, ἵνα φάγωμεν καὶ πίωμεν καὶ περιβαλώμεθα, ἀλλ’ ἵνα ἀρέσωμε Θεῷ, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν·  Ὥσπερ οὖν τῇ σπουδῇ πάρεργα ταῦτα, οὕτω καὶ ἐν τῇ αἰτήσει πάρεργα ἔστω. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Ζητεῖτε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Καὶ οὐκ εἶπε, Δοθήσεται, ἀλλά, Προστεθήσεται ἵνα μάθῃς, ὅτι οὐδὲν μέγα τῶν διδομένων τὰ παρόντα ἐστὶ πρὸς τὸ μέγεθος τῶν μελλόντων. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ αἰτεῖν αὐτὰ κελεύει, ἀλλ’ αἰτεῖν μὲν ἕτερα, θαρρεῖν δὲ ὡς καὶ τούτων ἐκείνοις προστιθεμένων. Ζήτει τοίνυν τὰ μέλλοντα, καὶ λήψῃ καὶ τὰ παρόντα· μὴ ζήτει τὰ ὁρμώμενα, καὶ πάντως αὐτῶν ἐπιτεύξῃ. Καὶ γὰρ ἀνάξιόν σου τὸ περὶ τοιούτων προσιέναι τῷ δεσπότῃ. Ὁ γὰρ τὴν ἅπασαν σπουδὴν καὶ τὴν μέριμναν ὑπὲρ τῶν ἀπορρήτων ἀγαθῶν ἐκείνων ὀφείλων ποιεῖσθαι, σφόδρα σεαυτὸν καταισχύνεις, εἰς τὴν τῶν ρεόντων πραγμάτων ἐπιθυμίαν καταναλίσκων αὐτήν. Πῶς οὖν; φησίν· οὐκ ἐκέλευσε τὸν ἄρτον αἰτεῖν;  Ἀλλὰ, Τὸν ἐπιούσιον, προσέθηκε, καὶ τούτῳ πάλιν τό, σήμερον· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Οὐ γὰρ εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε ἀλλά, Μὴ μεριμνήσητε ὑπὲρ τῆς αὔριον· ὁμοῦ καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἡμῖν παρέχων, καὶ τὴν ψυχήν ἡμῶν προσηλῶν τοῖς ἀναγκαιοτέροις. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνα αἰτεῖν διὰ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ δεομένου τῆς παρ’ ἡμῶν ὑπομνήσεως, ἀλλ’ ἵνα μάθωμεν, ὅτι μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας κατορθοῦμεν ἅπερ ἄν κατορθώσωμεν, καὶ ἵνα οἰκειωθῶμεν τῇ συνεχεῖ περὶ τούτων αἰτήσει. Εἶδες πῶς καὶ ἐντεῦθεν ἔπεισεν, ὅτι λήψονται τὰ παρόντα πάντως; Ὁ γὰρ τὰ μείζῳ παρέχων, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐλάττω δώσει. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο, φησίν, εἶπον μὴ μεριμνᾷν, μηδὲ αἰτεῖν, ἵνα ταλαιπωρῆτε καὶ γυμνοὶ περιέρχησθε, ἀλλ’ ἵνα καὶ τούτον ἐν ἀφθονίᾳ ἧτε·  ὅ δὴ μάλιστα πάντων ἱκανὸν ἦν αὐτοὺς ἐφελκύσασθαι. Ὥσπερ  οὖν ἐπὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἀποτρέπων αὐτοὺς ἐπιδείκνυσθαι τοῖς ἀνθρώποις, τούτῳ μάλιστα ἔπειθε, τῷ μετὰ πλείονος αὐτὸ παρέξειν ὑποσχέσθαι τῆς φιλοτιμίας αὐτοῖς· (Ὁ γὰρ Πατὴρ σου, φησίν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει ἐν τῷ φανερῷ)· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀφέλκων αὐτοὺς τοῦ μὴ ζητεῖν αὐτά, τούτῳ μάλιστα πείθει, τῷ μὴ ζητοῦσι μετὰ πλείονος ὑποσχέσθαι παρέχειν τῆς περιουσίας. Διὰ γὰρ τοῦτο κελεύω, φησί, μὴ ζητεῖν, οὐχ ἵνα μὴ λάβῃς, ἀλλ’ ἵνα λάβῃς δαψιλῶς· ἵνα λάβῃς μετὰ τοῦ σοι προσήκοντος σχήματος, μετὰ τῆς ἁρμοζούσης σοι λυσιτελείας·  ἵνα μὴ μεριμνῶν, μηδὲ σχιζόμενος εἰς τὴν τούτων καὶ τῶν πνευματικῶν καταστήσῃς· ἵνα μὴ ταλαιπωρίαν περιττὴν ὑπομείνῃς, καὶ τοῦ προκειμένου πάλιν ἐκπέσῃς. Μὴ οὖν μεριμνήσητε περὶ τῆς αὔριον. Ἀρκετὸν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακίᾳ αὐτῆς·  τοὐτέστιν, ἡ ταλαιπωρία, ἡ συντριβή. Οὐκ ἀρκεῖ σοι τὸ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου ἐσθίεν τὸν ἄρτον σου; τί καὶ ἑτέραν προστιθεῖς τὴν ἀπὸ τῆς φρονίδος ταλαιπωρίαν, μέλλων λοιπὸν καὶ τῶν προτέρων ἀπολύεσθαι κόπων;

    δ. Κακίαν δὲ ἐνταῦθὰ φησιν, οὐ τὴν πονηρίαν, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ τὴν ταλαιπωρίαν καὶ τὸν πόνον καὶ τὰς συμφοράς·  ὥσπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ φησίν· Εἰ ἐστὶ κακία ἐν πόλει, ἥν Κύριος οὐκ ἐποίησεν; Οὐχ ἁρπαγὰς λέγων, οὐδὲ πλεονεξίας, οὐκ ἄλλο τι τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀλλὰ τὰς ἄνωθεν φερομένας πληγάς. Καὶ πάλιν, Ἐγὼ, φησί, ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα τὴν κακίαν φησίν, ἀλλὰ τοὺς λιμοὺς καὶ τοὺς λοιμούς, τὰ δοκοῦντα εἶναι κατκὰ παρὰ τοῖς πολλοῖς. Ἔθος γὰρ τοῖς πολλοῖς τὸ ταῦτα λέγειν κακά. Οὕτω γοῦν καὶ οἱ τῶν πέντε σατραπειῶν ἐκείνων ἱερεῖς καὶ μάντεις, ἡνίκα τὰς βοῦς ὑποζεύξαντες τῇ κιβωτῷ χωρὶς τῶν δαμάλεων ἀφῆκαν βαδίζειν, κακίαν τὰς θεηλάτους ἐκάλουν πληγὰς ἐκείνας , καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν ἀθυμίαν καὶ ὀδύνης ἐγγινομένην αὐτοῖς. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐνταῦθα δηλοῖ λέγων· Ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς. Οὐδὲν καὶ Παῦλος εἰς παρθενίαν ἐνάγων συνεβούλευε λέγων· Θέλω δὲ ὑμᾶς ἀμερίμνους εἶναι. Ὅταν δὲ λέγῃ, ὅτι ἡ αὔριον μεριμνήσει περὶ ἑαυτῆς, οὐχ ὡς τῆς ἡμέρας μεριμνώσης ταῦτά φησιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρὸς δῆμον ἀτελέστερον ὁ λόγος ἦν αὐτῷ, βουλόμενος ἐμφανικώτερον ποιῆσαι τὸ λεγόμενον, προσωποποιεῖται τὸν καιρόν, κατὰ τὴν τῶν πολλῶν συνήθειαν φθεγγόμενος πρὸς αὐτούς. Καὶ ἐνταῦθα μὲν συμβουλεύει, προϊών δὲ αὐτὸ καὶ νομοθετεῖ λέγων· Μὴ κτήσησθε χρυσίον, μήτε ἀργύριον, μήτε πήραν εἰς ὀδόν. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ τῶν ἔργων αὐτὰ ἐπειδείξατο, τότε λοιπὸν καὶ τὴν  ἀπὸ τῶν ρημάτων εἰσάγει νομοθεσίαν εὐτονωτέραν, ὅτε καὶ εὐπαράδεκτος ὁ λόγος ἐγένετο, τοῖς ἔργοις τοῖς ἑαυτοῦ πρότερον βεβαιωθεῖς. Ποῦ οὖν ἔδειξε διὰ τῶν ἔργων; Ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ.  Καὶ οὐδὲ· τούτῳ ἀρκεῖται μόνω, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς μαθηταῖς παρέχεται τὴν ὑπὲρ τούτων ἀπόδειξιν, καὶ αὐτοὺς οὕτω σχηματίσας, καὶ οὐκ ἀφεὶς οὐδενὸς δεηθῆναι. Σκόπει δὲ αὐτοῦ καὶ τὴν κηδεμονίαν, πῶς πατρὸς παντὸς ὑπερβαίνει φιλοστοργίαν.  Τοῦτο γὰρ κελεύεω, φησί, δι’ ἕτερον μὲν οὐδέν, ἵνα δὲ ὑμᾶς ἀπαλλάξω περιττῶν φροντίδων. Κἄν γὰρ σήμερον μεριμνήσῃς ὑπὲρ τῆς αὔριον, καὶ πάλιν αὔριον μεριμνήσεις. Τί οὖν τὸ περιττόν; Τί καταναγκάζεις τὴν ἡμέραν πλέον τῆς συγκεκληρωμένης αὐτῇ ταλαιπωρίας καταδέχεσθαι , καὶ μετὰ τῶν οἰκείων πόνων καὶ τὸ τῆς ἐπιοῦσης προστιθεὶς  αὐτῇ φορτίον, καὶ ταῦτα οὐδὲν τὴν ἑτέραν μέλλων ἀπὸ τῆς προσθήκης τῆς γινομένης ἐπικουφίζειν ἀλλὰ πλεονεξίαν μόνον περιττῶν ἐπιδείκνυσθαι πόνων; Ἵνα γὰρ μειζόνως αὐτῶν καθάψηται, μονονουχὶ τὸν καιρὸν αὐτὸν ψυχώσας ὡς ἀδικούμενον εἰσάγαει, καὶ καταβοῶντα αὐτῶν ὑπὲρ τῆς περιττῆς ἐπηρείας. Καὶ γὰρ ἔλαβες τὴν ἡμέραν, ἵνα τὰ αὐτῆς φροντίζῃς. Τίνος οὖν ἕνεκεν καὶ τὰ τῆς ἑτέρας αὐτῇ τῆς φροντίδα; τί τοίνυν αὐτὴν βαρύνεις μειζόνως; Ὅταν δὲ ὁ νομοθέτης ταῦτα λέγῃ, καὶ ὁ μέλλων ἡμῖν δικάζειν, ἐννόησον πῶς ἡμῖν χρηστὰς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας, ὅταν αὐτὸς μαρτυρῇ, ὅτι ταλαίπωρος ὁ βίος οὗτος καὶ ἐπίμοχθος, ὡς καὶ τὴν τῆς μιᾶς ἡμέρας φροντίδα ἀρκεῖν εἰς τὸ κακοῦν ἡμᾶς καὶ συντρίβειν. Ἀλλ’ ὅμως τοσούτων εἰρημένων καὶ τηλικούτων, ἡμεῖς ὑπὲρ μὲν τούτων μεριμνῶμεν, ὑπὲρ δὲ τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς οὐκέτι, ἀλλ’ ἀντεστρέψαμεν τὴν τάξιν, ἑκατέρωθεν μαχόμενοι τοῖς λεγομένοις. Σκόπει γὰρ·  μὴ ζητεῖτε τὰ παρόντα, φησί, καθόλου·  ἡμεῖς δὲ ταῦτα ζητοῦμεν διηνεκῶς. Ζητεῖτε τὰ ἐπουράνια, φησίν·  ἡμεῖς δὲ οὐδὲ μικρὰν ὥραν ἐκεῖνα ζητοῦμεν, ἀλλ’ ὅσην ὑπὲρ τῶν βιωτικῶν ἐπιδεικνύμεθα τὴν μέριμναν, τοσαύτην ἐν τοῖς πνευματικοῖς ἔχομεν τὴν ὀλιγωρίαν, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ πλείονα. Ἀλλ’ οὐκ ἀεὶ ταῦτα προχωρεῖ, οὐδὲ ἀεὶ ταῦτα ἐνδέχεται. Ἰδοὺ δέκα ἡμέρας καταφρονοῦμεν. Ἰδοῦ εἴκοσιν, ἰδοὺ ἑκατόν·  οὐκ ἀνάγκη πάντως ἀπελθεῖν, καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὰ τοῦ δικάζοντος χεῖρας; Ἀλλ’ ἔχει παραμυθίαν ἡ ἀναβολή. Καὶ ποία πραμυθία, τὸ καθ’ ἑκάστην  ἡμέραν προσδοκᾷν κόλασιν καὶ τιμωρίαν; Εἰ γὰρ βούλει παραμυθίαν τνὰ ἀπὸ τῆς ἀναβολῆς ταύτης λαβεῖν, λάβε τὴν ἀπὸ τῆς μετανοίας καρπούμενος διόρθωσιν. Καὶ γὰρ εἰ τὸ μέλλειν τὴν τιμωρίαν παραψυχήν τινα εἶναι νομίζεις, πολλῷ μᾶλλον κέρδος τὸ μὴ περιπεσεῖν τῇ τιμωρίᾳ. Καταχωρησώμεθα τοίνυν τῇ μελλήσει ταύτῃ πρὸς τὸ παντελῶς ἀπαλλαγῆναι τῶν ἐπικειμένων δεινῶν. Οὐδὲ γὰρ φορτικὸν, οὐδὲ ἐπαχθές τι τῶν ἐπιταχθέντων ἐστίν· ἀλλ’ οὕτως εὔκολα πάντα καὶ ράδα, ὡς προαίρεσιν μόνο εἰσενεγκότας γνησίαν πάντα δυνηθῆναι ἀνῦσαι, κἄν μυρίων ὧμεν ὑπεύθυνοι πλημμελημάτων. Καὶ γὰρ ὁ Μανασσῆς μιάσματα ἄπειρα ἦν τολμηκώς· καὶ γὰρ κατὰ τῶν ἁγίων τὰς χεῖρας ἐξέτεινε, καὶ τὰ βδελύγματα εἰς τὸν ναὸν εἰσήγαγε, καὶ φόνων τὴν πόλιν ἐνέπλησε, καὶ πολλὰ ἕτερα εἰργάσατο  συγνώμης μείζονα ἄλλ’ ὅμως μετὰ τὴν τοσαύτην καὶ τηλικαύτην παρανομίαν, ἅπαντα ἀπενίψατο ἐκεῖνα. Πῶς καὶ τινι τρόπω; Μετανοίᾳ καὶ γνώμῃ.

    ε΄. Οὐ γὰρ ἐστιν,οὐκ ἐστίν οὐδέν ἁμάρτημα ὅπερ οὐκ εἴκει καὶ παραχωρεῖ τῇ τῆς μετανοίας δυνάμει, μᾶλλον δὲ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι. Καὶ γὰρ ἄν μεταβαλώμεθα μόνον, αὐτὸν ἔχομεν συνεφαπτόμενον ἡμῖν·  κἄν θελήσῃς γενέσθαι καλός, οὐδεὶς ὁ κωλύων· μᾶλλον δέ ἐστι μὲν ὁ κωλύων, ὁ διάβολος, οὐ μὴν ἰσχύει, σοῦ τὰ ἄριστα προαιρουμένου, καὶ ταύτῃ τὸν Θεὸν ἐπισπωμένου πρὸς συμμαχίαν. Ἄν δὲ σὺ μὴ βουληθῇ, ἀλλ’ ἀποποδήσῃς, πῶς σοῦ προστήσεται; Οὐδὲ  γὰρ ἀνάγκη καὶ βίᾳ, ἀλλ’ ἑκόντα βούλεται σώζεσθαι. Εἰ γὰρ αὐτὸς οἰκέτην ἔχων μισοῦντά σε καὶ ἀποστρεφόμενον, καὶ συνεχῶς ἀποπηδῶντα καὶ φεύγοντα, οὐκ ἄν ἕλοιο κατέχειν, καὶ ταῦτα δεόμενος αὐτοῦς τῆς διακονίας· πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεός, ὁ μὴ διὰ τὴν οἰκείαν χρείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν σὴν σωτηρίαν πάντα ποιῶν, οὐκ ἄν ἕλοιτό σε πρὸς βίαν κατέχειν·  ὥσπερ οὖν ἐὰν προαίρεσιν ἐπιδείξῃ μόνον, οὐκ ἄν ἕλοιτό σέ ποτε προέσθαι, οὐδ’ ἄν ὀτιοῦν ὁ διάβολος ποιῇ.  Ὥστε ἡμεῖς αἴτιοι τῆς ἀπωλείας τῆς ἡμετέρας ἐσμέν. Οὐδὲ γὰρ προσευχόμεθα αὐτῷ, οὐδὲ ἐντυγχάνομεν, οὐδὲ παρακαλοῦμεν, ὡς χρή· ἀλλὰ κἄν προσέλθωμεν, τοῦτο ποιοῦμεν οὐχ ὀφείλοντες λαβεῖν, οὐδὲ μετὰ τῆς προσηκούσης πίστεως, οὐδὲ ὡς ἀπαιτοῦντες, ἀλλὰ χασμώμενοι καὶ ἀναπεπτωκότες πάντα ποιοῦμεν. Καίτοιγε βούλεται ἀπαιτεῖσθαι παρ’ ἡμῶν ὁ Θεός, καὶ χάριν ἔχει σοι τούτου πολλήν. Μόνος γὰρ οὗτος ὁ χρεώστης, ὅταν ἀπαιτῆται, χάριν ἔχει, καὶ ἅ μὴ ἐδανείσαμεν δίδωσι. Κἄν μὲν σφοδρῶς ἴδῃ ἐπικείμενον τὸν ἀπαιτοῦντα, καὶ ἅ μὴ ἔλαβε παρ’ ἡμῶν καταβάλλει· ἄν δὲ νωθρῶς, καὶ αὐτὸς διαναβάλλεται, οὐ διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι δοῦναι, ἀλλ’ ἐπειδὴ παρ’ ἡμῶν ἡδέως ἔχει ἀπαιτεῖσθαι. Διὰ τοῦτό σοι καὶ ὑπόδειγμα εἶπεν ἐκείνου τοῦ φίλου τοῦ νύκτως παραγενομένου καὶ ἄρτον αἰτοῦντος, καὶ τοῦ δικαστοῦ τοῦ τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενοι, μηδὲ ἀνθρώπους ἐντρεπομένου. Καὶ οὐκ ἔστη μέχρι τῶ παραδειγμάτων, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτῶν αὐτὸ τῶν ἔργων ἔδειξεν, ἡνίκα τὴν Φοινίκισσαν ἐκείνην γυναῖκα τῆς μεγάλης δωρεᾶς ἐμπλήσας ἐξέπεμψε. Διὰ μὲν γὰρ ταύτης, ὅτι καὶ τὰ μὴ προσήκοντα τοῖς ἀπαιτοῦσι σφοδρῶς, δίδωσιν ἔδειξεν.  Οὐ γὰρ καλόν ἐστι, φησί, λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων,καὶ δοῦναι τοῖς κυναρίοις· ἀλλ’ ὅμως ἔδωκεν, ἐπειδὴ σφόδρα αὐτὸν ἀπήτησε. Διὰ δὲ τῶν Ἰουδαίων ἐδήλωσεν, ὅτι τοῖς ρᾳθυμοῦσιν οὐδὲ τὰ αὐτῶν δίδωσιν. Οὐκοῦν ἔλαβον ἐκεῖνοι οὐδέν, ἀλλὰ τὰ αὐτῶν ἀπώλεσαν. Καὶ οὗτοι μέν, ἐπειδὴ μὴ ἥτησαν, οὐδὲ τὰ ἴδια ἔλαβον ἐκείνη δέ, ἐπειδὴ σφοδρῶς ἐπετέθη, καὶ τὰ ἀλλότρια ἴσχυσεν ἐκδικῆσαι, καὶ τὰ τῶν τέκνων ἔλαβε τὸ κυνάριον. Τοσοῦτον ἡ ποσεδρεία ἀγαθόν. Κἄν γὰρ κύων ἧς, προσεδρεύεων προτιμηθήσῃ τοῦ τέκνου ρᾳθυμοῦντος· ὅσα γὰρ οὐκ ἀνύει ἡ φιλία, τοσαῦτα ἥνυσεν ἡ προσεδρεία. Μὴ τοίνυν λέγε, ὅτι Ἐχθρὸς μου ἐστιν ὁ Θεός, καὶ οὐκ εἰσακούσεται. Εὐθέως σοι ἀποκρίνεται συνεχῶς ἐνοχλοῦντι·  εἰ καὶ μὴ διὰ τὸ εἶναι φίλον, ἀλλὰ διὰ τὸ προσεδρεύειν· καὶ οὔτε ἡ ἔχθρα, οὔτε ἡ ἀκαιρία, οὔτε ἄλλο οὐδὲν γίνεται κώλυμα. Μὴ εἴπῃς, Οὐκ εἰμι ἄξιος, καὶ οὐκ εὔχομαι· καὶ γὰρ ἡ Συροφοινίκισσα τοιαύτην ἦν. Μὴ εἴπῃς ὅτι Πολλὰ ἥμαρτον, καὶ οὐ δύναμαι παρακαλέσαι τὸν ὠργισμένον· οὐ γὰρ τὴν ἀξίαν ὁ Θεὸς σκοπεῖ, ἀλλὰ  τὴν γώμην. Εἰ γὰρ τὸν ἄρχοντα τὸν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενον, μηδὲ ἀνθρώπους αἰσχυνόμενον ἔκαμψεν ἡ χῆρα· πολλῷ μᾶλλον τὸν ἀγαθὸν ἐπισπάσεται ἡ συνεχὴς ἔντευξις. Ὥστε κἄν μὴ φίλος ἧς, κἄν μὴ τὰ ὀφειλόμενα ἀπαιτῇς, κἄν τὰ πατρῷα κατεδηδοκὼς ἧς, καὶ πολὺν χρόνον ἐξ ὄψεως γενόμενος, κἄν ἄτιμος, κἄν πάντων ἔσχατος, κἄν ὀργιζομένῳ, κἄν ἀγανακτοῦντι προσέλθῃς· θέλησον μόνον εὔξασθαι καὶ ἐπανελθεῖν, καὶ πάντα ἀπολήψη, καὶ τὴν ὀργὴν καὶ τὴν καταδίκην σβέσεις εὐθέως. Ἀλλ’ ἰδοῦ εὔχομαι, φησί, καὶ οὐδὲν γίνεται πλέον. Οὐ γὰρ εὔχῃ κατ’ ἐκείνους· οἷον τὴν Συροφοινίκισσαν λέγω, καὶ τὸν φίλον τὸν ἀωρὶ παραγενόμενον, καὶ τὴν χήραν τὴν συνεχῶς ἐνοχλοῦσαν τὸν δικαστὴν καὶ τὸν υἱὸν τὸν τὰ πταρῷα καταναλώσαντα. Εἰ γὰρ οὕτως ηὔχου, ταχέως ἐπετύγχανες. Καὶ γὰρ εἰ καὶ ὑβρίσθη, πατὴρ ἐστι· καὶ εἰ ὤργισται, φιλόπαις ἐστὶ καὶ ἕν ζητεῖ μόνον, οὐ δίκην λαβεῖν τῶν ὕβρεων, ἀλλ’ ἰδεῖν σε μεταμελόμενον καὶ παρακαλοῦντα.

    στ. Ὄφελον καὶ ἡμεῖς οὕτω διεθερμάνθημεν, ὡς ἐκεῖνα τὰ σπλάγχνα πρὸς τὴν ἀγάπην διανίσται τὴν ἡμετέραν. Ἀλλ’  ἀφορμὴν ἐπιζητεῖ μόνον τοῦτο τὸ πῦρ· κἄν μικρὸν αὐτῷ παράσχῃς σπινθῆρα, ὁλόκληρον ἀνάπτεις φλόγα εὐεργεσίας. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ ὕβρισται, ἀγανακτεῖ, ἀλλ’ ἐπειδὴ σὺ ὁ ὑβρίζων εἶ, καὶ ταύτῃ γινόμενος πάροινος. Εἰ γὰρ ἡμεῖς πονηροὶ ὄντες, τῶν παίδων ὑβριζόντων, ὑπὲρ ἐκείνων ἀλγοῦμεν πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεός, ὁ μηδὲ ὑβρισθῆναι δυνάμενος, ὑπὲρ σοῦ τοῦ ὑβρικότος ἀγανακτεῖ. Εἰ ἡμεῖς οἱ φύσει ἀγαπῶντες, πολλῷ μᾶλλον ὁ ὑπὲρ φύσιν φιλόστοργος. Εἰ γὰρ καὶ ἐπιλάθοιτο, φησί, γυνὴ τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς, ἀλλ’ ἐγὼ οὐκ ἐπιλήσομαί σου. Προσέλθωμεν τοίνυν αὐτῷ καὶ εἴπωμεν·  Ναί, Κύριε· καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν. Προσέλθωμεν εὐκαίρως, ἀκαίρως·  μᾶλλον δὲ οὐδέποτε ἔστιν ἀκαίρως προσελθεῖν·  ἄκαιρον γὰρ τὸ μὴ διηνεκῶς προσιέναι. Τὸν γὰρ ἐπιθυμοῦντα διδόναι διαπαντὸς εὔκαιρον αἰτεῖν. Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀναπνεῖν οὐδέποτε ἄκαιρον, οὕτως οὐδὲ τὸ αἰτεῖν, ἀλλὰ τὸ μὴ αἰτεῖν ἄκαιρον. Καὶ γὰρ καθάπερ τῆς ἀναπνοῆς δεόμεθα ταύτης, οὕτω καὶ τῆς παρ’ αὐτοῦ βοηθείας· κἄν θέλωμεν, ραδίως αὐτὸν ἐπισπασόμεθα. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ προφήτης, καὶ δεικνὺς τῆς εὐεργεσίας τὸ ἀεὶ παρεσκευασμένον, ἔλεγεν· Ὡς ὄρθον ἕτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Ὁσάκις γὰρ ἄν προσέλθωμεν, ἀναμένοντα τὰ παρ’ ἡμῶν ὀψόμεθα. Εἰ δὲ οὐδὲν ἀπὸ τῆς πηγαζούσης αὐτοῦ ἀρετῆς ἀρυόμεθα ἡμετέραν τὸ ἔγκλημα. Τοῦτο γοῦν καὶ Ἰουδαίοις ἐγκαλῶν ἔλεγε· Τὸ δὲ ἔλεός μου ὡς νεφέλη πρωϊνή, καὶ ὡς δρόσος ὀρθινὴ παραπορευομένη. Ὅ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν·  Ἐγὼ μὲν τὰ παρ’ ἑμαυτοῦ ἅπαντα παρέσχον· ὑμεῖς δὲ, ὥσπερ ἥλιος θερμὸς ἐπιών καὶ τὴν νεφέλην καὶ τὴν δρόσον διακρούεται καὶ ἀποκρύπτει, οὕτω διὰ τῆς πολλῆς πονηρίας τὴν ἄφατον ἀνεστείλατε φιλοτιμίαν. Ὅ καὶ αὐτὸ πάλιν προνοίας ἐστίν. Ὅταν γὰρ καὶ ἀναξίους ἴδῃ τοῦ παθεῖν εὗ, ἐπέχει τὰς εὐεργεσίας , ἵνα μὴ ραθύμους ἡμᾶς ἐργάσηται. Ἄν δὲ μεταβαλώμεθα μικρὸν, καὶ τοσοῦτον ὅσον γνῶναι ὅτι ἡμάρτομεν, ὑπὲρ τὰς πηγὰς ἀναβλύζει, ὑπὲρ τὸ πέλαγος χεῖται· καὶ ὅσῳ ἄν πλείονα λάβῃς, τοσούτῳ μᾶλλον χαίρει· καὶ ταύτῃ  πρὸς τὸ πλείονα δοῦναι διανίσταται πάλιν. Καὶ γὰρ πλοῦτον οἰκεῖον τὴν ἡμετέραν ἡγεῖται σωτηρίαν, καὶ τὸ δοῦναι δαψιλῶς τοῖς αἰτοῦσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Πλουτῶν εἰς πάντας καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν. Ὅταν γὰρ μὴ αἰτήσωμεν, τότε ὀργίζεται· ὅταν μὴ αἰτήσωμεν, τότε ἀποστρέφεται. Διὰ τοῦτο ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμᾶς πλουσίους ἐργάσηται· διὰ τοῦτο καὶ πάντα ὑπέστη ἐκεῖνα ἵνα ἡμᾶς ἐκκαλέσηται πρὸς τὸ αἰτεῖν· Μὴ τοίνυν ἀπογνῶμεν· ἀλλ’ ἔχοντες τοσαύτας ἀφορμὰς καὶ χρηστὰς ἐλπίδας, κἄν καθ’ ἑκάστην ἁμαρτάνωμεν τὴν ἡμέραν, προσίωμεν παρακαλοῦντες, δεόμενοι, τὴν ἄφεσιν τῶν πλημμελημάτων αἰτοῦντες. Οὕτω γὰρ καὶ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ὀκνηρότεροι λοιπὸν ἐσόμεθα, καὶ τὸν διάβολον ἀποσοβήσομεν, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ἐκκαλεσόμεθα, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.  Ἀμήν.

    Βλέπεις πῶς λίγο-λίγο μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὰ ὑπάρχοντά μας καὶ ὅλο μιλᾶ γιὰ τὴν ἀκτημοσύνη κι ἐκμηδενίζει τὴν τυραννία τῆς φιλαργυρίας Δὲν ἱκανοποιήθηκε, μὲ τὰ πρῶτα, ἄν καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα· προσθέτει κι ἄλλα περισσότερα καὶ φοβερώτερα. Τί πιὸ φοβερὸ ἀπ’ αὐτὰ ποὺ λέει τώρα, ἄν εἶναι νὰ παύσωμε γιὰ τὰ χρήματα νὰ εἴμαστε δοῦλοι τοῦ Χριστοῦ; Καὶ τὶ πιὸ ποθητὸ πάλι, ἄν εἶναι περιφρονῶντας τα νὰ ἔχωμε τὴν ὀρθὴ φιλία πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν ἀγάπη; Αὐτὸ ποὺ λέω πάντα, θὰ πῶ καὶ τώρα· καὶ μὲ τὸ ἕνα καὶ μὲ τὸ ἄλλο κατευθύνει τὸν ἀκροατὴ στὴν ἀποδοχὴ τῶν λεγομένων του, καὶ μὲ τὰ ὠφέλιμα καὶ μὲ τὰ βλαβερά. Σὰν γιατρὸς ἄριστος παρουσιάζει καὶ τὴν ἀσθένεια ποὺ προκαλεῖ ἡ ἀπροσεξία καὶ τὴν ὑγεία ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴν ὑπακοή.  Πρόσεξε λοιπὸν πῶς πάλι παρουσιάζει τὸ κέρδος αὐτό, καὶ πῶς βγάζει τὸ συμφέρον ἀπὸ τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τ’  ἀντίθετα. Δὲν μᾶς βλάπτει ὁ πλοῦτος μόνο κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁπλίζει ἐναντίον μας τοὺς ληστές, οὔτε ὅτι σκοτίζει τὸ πνεῦμα μὲ τὸ μεγαλύτερο σκοτισμό. Μᾶς βλάπτει καὶ κατὰ τὸ ὅτι μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὴν ὑποταγή μας στὸ Θεὸ κάνοντάς μας αἰχμαλώτους στὰ ἄψυχα πράγματα καὶ βλάπτοντάς μας ἀπὸ δύο μέρη, καὶ μὲ τὸ νὰ μᾶς κάνη σκλάβους σ’ ἐκεῖνα ποὺ ἔπρεπε νὰ εἴμαστε κύριοί τους καὶ μὲ τὸ νὰ μᾶς ἀπομαρκύνη ἀπὸ τὴ δουλεία στὸ Θεό, στὸν ὁποῖο περισσότερο ἀπὸ ὅλους εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴμαστε δοῦλοι. Ὅπως ἐκεῖ ἔδειξε πῶς ἡ βλάβη εἶναι διπλῆ, μὲ τὸ νὰ θησαυρίζη κανεὶς ἐδῶ, ὅπου τὸ σαράκι καταστρέφει, καὶ νὰ μὴ θησαυρίζη ἐκεῖ, ὅπου ἡ φυλακὴ εἶναι ἀπόρθητη, ἔτσι κι ἐδῶ παρουσιάζει τὴ ζημία διπλῆ κι ἐπειδὴ ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸ Θεὸ κι ἐπειδὴ ὑποτάσει στὸ μαμωνᾶ. Δὲν τὸ θέτει ὅμως αὐτὸ ἄμεσα ἀλλὰ τὸ βγάζει ἀπὸ κοινοὺς συλλογισμοὺς πρῶτα ὡς ἑξῆς· κανένας δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι δοῦλος δύο κυρίων. Μὲ τὸ δύο ἐννοεῖ αὐτοὺς ποὺ δίνουν ἀντίθετες διαταγές. Ἄν δὲν ἦταν αὐτό, δὲν θὰ ἦσαν κι ἐκεῖνοι δύο. Γιατὶ τῶν πολλῶν ποὺ πίστεψαν ἦταν μιὰ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ φρόνημά τους. Ἄν καὶ σὲ πολλὰ σώματα χωρισμένοι, ἡ ὁμόνοια τοὺς εἶχε κάμει ἕνα. Ἔπειτα ἐνισχύοντας αὐτά λέει:  ὄχι μόνο δὲ θὰ εἶναι δοῦλος ἀλλὰ καὶ θὰ γεννηθῆ μέσα του μῖσος κι ἀποστροφή. Ἤ τὸν ἕνα θὰ μισήση καὶ τὸν ἄλλον θ’ ἀγαπήση, λέει, ἤ τὸν ἕνα θὰ ὑπομείνη ἀλλὰ τὸν ἄλλο θὰ περιφρονήση. Καὶ φαίνεται ὅτι ἐπαναλαμβάνει τὸ ἴδιο·  δὲν τὸ κάμει ὅμως χωρὶς λόγο, ἀλλὰ γιὰ νὰ δείξη ὅτι εἶναι εὔκολη ἡ μεταβολὴ στὸ καλύτερο. Γιὰ νὰ μὴ ἰσχυρίζεται ὅτι, τώρα πιὰ ἔγινα δοῦλος, μὲ κυρίεψαν τὰ χρήματα, δείχνει ὅτι εἶναι δυνατὸ ν’ ἀλλάξῃ, κι ὅπως κεῖ ἦρθες σὲ τοῦτο, ἔτσι κι ἀπὸ δῶ μπορεῖ νὰ πᾶς σ’ ἐκεῖνο. Ἀφοῦ μίλησε λοιπὸν ἀόριστα, γιὰ νὰ πείση τὸν ἀκροατὴ νὰ γίνη ἀδέκαστος κριτὴς τῶν λόγων του καὶ νὰ βγάλη ἀπόφαση σύμφωνη μὲ τὴ φύση τῶν πραγμάτων, ὅταν τὸν εἶδε ὅτι συμφωνοῦσε, τότε φανερώνει καὶ τὸν ἑαυτό το.  Πρόσθεσε λοιπὸν δὲν μπορεῖτε νὰ εἶσθε  δοῦλοι τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ μαμωνᾶ. Ἄς ἀναλογιστοῦμε τί ἀναγκάσαμε τὸ Χριστὸ νὰ πῆ κι ἄς φρίξωμε, ποὺ ἔβαλε μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ καὶ τὸ χρυσό. Κι ἄν ἡ παράθεση τῶν λέξεων εἶναι πρᾶγμα φρικτό, ἡ ἐκτέλεση τοῦ λόγου μὲ πράξεις, καὶ ἡ προτίμηση τῆς τυρανίας τοῦ χρυσοῦ ἀπὸ τὸ φόβο τοῦ Θεοῦ εἶναι πολὺ φρικότερο. Ἀλλὰ μήπως αὐτὸ δὲν εἶχε γίνει μὲ τοὺς παλιούς; Βέβαια ὄχι. Πῶς λοιπὸν πλούτησαν ὁ Ἀβραὰμ καὶ ὁ Ἰώβ; Μὴ μοῦ ἀναφέρετε ὅσους πλούτησαν ἀλλὰ ὅσους ἔγινα δοῦλοι τοῦ χρυσοῦ. Καὶ ὁ Ἰὼβ ἐπλούτησε δὲν ἦταν ὅμως δοῦλος τοῦ μαμωνᾶ ἀλλὰ εἶχε τὸν πλοῦτο καὶ τὸν ἐξουσίαζε καὶ ἦταν κύριος, ὄχι δοῦλος του. Εἶχε ὅλα τὰ ἀγαθά του, σὰν διαχειριστὴς ξένων πραγμάτων κι ὄχι μόνο δὲν ἅρπαζε τὰ ξένα ἀλλὰ καὶ τὰ δικὰ του διέθετε σ’ ὅσους εἶχαν ἀνάγκη.  Καὶ τὸ σπουδαιότερο· δὲ χαιρόταν ποὺ τὰ εἶχε, πρᾶγμα ποὺ τὸ ἐφανέρωνε· «Δὲν ἐδοκίμασα χαρὰ ἐπειδὴ τὰ πλούτη ἔγιναν πολλά».  Γι’ αὐτὸ καὶ δὲν λυπήθηκε ὅταν τὰ ἔχασε. Δὲν εἶναι ὅμως τώρα τέτοιου εἴδους ὅσοι πλουτοῦν ἀλλὰ ἡ θέση τους εἶναι χειρότερη ἀπὸ τῶν σκλάβων, σὰν νὰ πληρώνουν φόρους σὲ σκληρὸ τύραννο. Ἀφοῦ ἡ ἀγάπη τῶν χρημάτων ἐκυρίεψε τὸ νοῦ τους σὰν κάποια ἀκρόπολη, ὅλη τὴν ἡμέρα βγάζει ἀπὸ κεῖ τὶς διαταγὲς ποὺ εἶναι γεμᾶτες ἀπὸ κάθε παρανομία. Καὶ κανένας δὲν παρακούει.  Μὴ φέρνεις λοιπὸν περιττὲς ἀντιρρήσεις.  Τὰ καθώρισε μιὰ γιὰ πάντα ὁ Θεὸς καὶ εἶπε πὼς εἶναι ἀδύνατο νὰ συμβιβαστῆ ἡ μιὰ μὲ τὴν ἄλλη δουλεία. Νὰ μὴ λὲς ἐσὺ ὅτι εἶναι δυνατό. Ὅταν ὁ ἕνας διατάζει ν’ ἁρπάζης κι ὁ ἄλλος νὰ δίνης καὶ τὰ δικά σου· ὁ ἕνας νὰ εἶσαι φρόνιμος κι ὁ ἄλλος νὰ ἀσωτεύης, ὁ ἕνας νὰ μεθᾶς καὶ νὰ διασκεδάζης καὶ ὁ ἄλλος νὰ ἐγκρατής· ὁ ἕνας νὰ περιφρονῆς τὴν περιουσία κι ὁ ἄλλος νὰ  ἀφοσιώνεσαι σ’ αὐτήν· ὁ ἕνας νὰ θαυμάζης τὰ μάρμαρα καὶ τοὺς τοίχους καὶ τοὺς ὀρόφους, ἐνῶ ὁ ἄλλος συμβουλεύει ὅλα αὐτὰ νὰ τὰ περιφρονῆς καὶ νὰ τιμᾶς τὴ φιλοσοφία, πῶς εἶναι δυνατόν νὰ συμφωνήσουν;

    β. Ὠνόμασε ἐδῶ τὸν μαμωνᾶ κύριο, ὄχι γιατὶ εἶναι ἡ φύση του, ἀλλὰ γιὰ τὴν ταλαιπωρία ἐκείνων ποὺ ὑποκλίνονται σ’ αὐτόν. Ἔτσι καὶ τὴν κοιλία ἀποκαλεῖ Θεό, ὄχι γιὰ τὸ κυριαρχικὸ ἀξίωμά της ἀλλὰ τὴν ἀθλιότητα τῶν δούλων της. Κι αὐτὸ εἶναι χειρότερο ἀπὸ κάθε τιμωρία καὶ ἱκανὸ νὰ τιμωρήση πρὶν ἀπὸ τὴν κόλαση ὅποιον αἰχμαλωτίστηκε. Ἀπὸ ποιοὺς καταδίκους δὲ θὰ ἦσαν ἀθλιώτεροι, αὐτοὶ ποὺ εἶχαν βασιλέα τὸ Θεό, κι ὅμως ἀπὸ τὴν ἥμερη αὐτὴ βασιλεία ἔγιναν αὐτόμολοι στὴν πιὸ βαρειὰ τυραννία καὶ ὅλη τὴ βλάβη ποὺ προέρχεται ἀπ’ αὐτό; Βλάβη ποὺ δὲ λέγεται, καὶ δίκες καὶ ἀπειλὲς καὶ ἀγῶνες καὶ  κόποι καὶ καταστροφὴ τῆς ψυχῆς. Καὶ τὸ βαρύτερο ἀπ’ ὅλα, ποὺ χάνει τὸ ὑπέρτατο ἀγαθό, ποὺ εἶναι ἡ ὑποταγὴ στὸ Θεό. Ἀφοῦ λοιπὸν μὲ ὅλα ἐξήγησε τὸ συμφέρον ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴν περιφόνηση τῶν χρημάτων καὶ γιὰ τὴν ἴδια τὴ διαφύλαξη τῶν χρημάτων καὶ γιὰ τὴν ἡδονὴ τῆς ψυχῆς καὶ γιὰ τὴν ἀπόκτηση τῆς φιλοσοφίας καὶ γιὰ τὴν ἀσφάλεια τῆς εὐσεβείας ἀποδεικνύει τέλος ὅτι εἶναι καὶ δυνατὴ νὰ ἐφαρμοστῆ αὐτὴ ἡ προτροπή. Αὐτὸ εἶναι τὸ κυριώτερο γνώρισμα τῆς ἄριστης νομοθεσίας, ὄχι νὰ διατάζη μόνο τὰ συμφέροντα ἀλλὰ καὶ νὰ τὰ καθιστᾶ δυνατά. Γι’ αὐτὸ καὶ συμπληρώνει «ἄς μὴ μεριμνήση ἡ ψυχή σας γιὰ τὸ τί θὰ φᾶτε».  Γιὰ νὰ μὴν ποῦνε,  πῶς θὰ μπορέσωμε νὰ ζήσωμε, ἄν τὰ πετάξωμε ὅλα; Ἀπαντᾶ στὴν ἀντίρρηση στὴν πιὸ κατάλληλη ὥρα. Ὅπως ἄν ἔλεγε στὴν ἀρχὴ μὴ μεριμνήσετε, θὰ φαινόταν ὁ λόγος βαρύς, ἔτσι ἀφοῦ ἔδειξε τὴ βλάβη ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ φιλαργυρία, κάνει νὰ δεχτοῦμε εὔκολα τὴν προτροπή. Γι’ αὐτὸ μήτε τώρα δὲν εἶπε ἁπλᾶ μὴ μεριμνήσετε, ἀλλὰ προσθέτει καὶ τὴν αἰτία κι ἔτσι τὸ διατυπώνει. Ἀφοῦ εἶπε δὲν μπορεῖτε νὰ εἶστε δοῦλοι τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ μαμωνᾶ, συμπλήρωσε, γι’ αὐτὸ σᾶς λέω μὴ μεριμνήσετε, ἐπειδὴ εἶναι ἀνείπωτη βάλβη. Καὶ μήτε εἶναι ἡ βλάβη μονάχα χρηματική, ἀλλὰ τὸ χτύπημα βρίσκει τὰ πιὸ καίρια, ἀνατρέπει τὴ σωτηρία μας. Μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸ Θεὸ ποὺ μᾶς ἔπλασε καὶ μᾶς φροντίζει καὶ  μᾶς ἀγαπᾶ. Γι’ αὐτὸ σᾶς λέγω μὴ μεριμνήσετε. Ἐπειδὴ ἔδειξε ὅτι ἡ βλάβη εἶναι ἀνείπωτη γι’ αὐτὸ καὶ κάνει πιὸ ἔντονη τὴ διαταγή. Δὲ μᾶς προτρέπει νὰ περιφρονοῦμε μόνο τὴν περιουσία ἀλλὰ νὰ μὴ μεριμνοῦμε οὔτε γιὰ τὴν ἀπαραίτητη τροφή, ἄς μὴ μεριμνᾶ ἡ ψυχή σας γιὰ τὸ τί θὰ φᾶτε. Ὄχι ἐπειδὴ ἡ ψυχὴ χρειάζεται φαγητό, ἀφοῦ εἶναι ἀσώματη. Ἐκφράστηκε μόνο μὲ τὸν κοινὸ τρόπο. Κι ἄν ἡ ἴδια δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ τροφή, ὅμως δὲν μπορεῖ νὰ μείνη μέσα στὸ σῶμα, παρὰ μόνο ἄν αὐτὸ τρέφεται.  Κι αὐτὸ δὲν τὸ ἀναφέρει ἁπλῶς ἀλλὰ κι ἐδῶ ἀνακινεῖ σκέψεις,ἄλλες ἀπὸ τὴν προσωπικὴ πεῖρα κι ἄλλες ἀπὸ παραδείγματα ἄλλων. Ἀπὸ τὴν προσωπικὴ μας πεῖρα εἶναι αὐτά. Ἡ ψυχὴ δὲν ἀξίζει περισσότερα ἀπὸ τὴν τροφὴ καὶ τὸ σῶμα ἀπὸ τὸ ἔνδυμα; Αὑτὸς λοιπὸν ποὺ ἔδωσε τὸ μεγαλύτερο,  πὼς θὰ ἀρνηθῆ τὸ λιγώτερο; Αὐτὸς ποὺ διάπλασε τὴν σάρκα ποὺ τρέφεται, πῶς δὲ θὰ δώση τὴ τροφή; Γι’ αὐτὸ δὲν εἶπε ἁπλῶς «Μὴ μεριμνήσητε τί θὰ φᾶτε καὶ τὶ θὰ ντυθῆτε.  Ἀλλὰ σχετικὰ μὲ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴ. Ἑπειδὴ ἦταν ἐκεῖ νὰ στηρίζη τὶς ἀποδείξεις, μὲ συγκρίσεις οἰκοδομῶντας τὴ λογική του ἀνάπτυξη. Ἀλλὰ  τὴν ψυχὴ μιὰ φορὰ μᾶς τὴν ἔδωσε καὶ μένει ἴδια, ἐνῶ τὸ σῶμα μεγαλώνει καθημερινά. Αὐτὰ καὶ τὰ δύο θέλοντας νὰ δείξη, τῆς μιᾶς τὴν ἀθανασία καὶ τοῦ ἄλλου τὴν φθαρτότητα συμπλήρωσε λέγοντας. Ποιός ἀπὸ σᾶς μπορεῖ στὸ ἀνάστημά του  νὰ προσθέση ἕνα πῆχυ; Ἀποσιώπησε τὴν ψυχή, ἐπειδὴ δὲν παίρνει αὔξηση καὶ μίλησε μόνον γιὰ τὸ σῶμα. Μ’ αὐτὸ φανερώνει ὅτι δὲν τὸ μεγαλώνει ἡ τροφὴ ἀλλὰ ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸ μὲ ἄλλες διατυπώσεις ἔλεγε κι ὁ Παῦλος. Δὲν ἔχει ἀξία αὐτὸς ποὺ φυτεύει καὶ ποτίζει ἀλλὰ ὁ Θεὸς ποὺ δίνει τὴν αὔξηση. Αὐτὰ μᾶς εἶπε παίρνοντας ἀπὸ τὴν προσωπικὴ μας πεῖρα. Ἀπὸ ἄλλα παραδείγματα τώρα. Παρατηρήσετε τὰ πουλιὰ τοῦ οὐρανοῦ, μᾶς λέει. Γιὰ νὰ μὴν ἰσχυριστῆ κανένας ὅτι ὠφελεῖ ἡ μέριμνα, μᾶς ἀποτρέπει μὲ παραδείγμα ἀπὸ τὸ μεγαλύτερο στὸ μικρότερο· μεαγαλύτερο εἶναι ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα, μικρότερο τὰ πουλιά. Ἄν τόσο πολὺ φροντίζη γιὰ τὰ τόσο ταπεινότερα, πῶς ν’ ἀδιαφορήση γιὰ μᾶς; λέει. Καὶ σ’ αὐτοὺς μιλάει ἔτσι γιατὶ ἦσαν ἁπλὸς λαός. Στὸ διάβολο ὅμως χρησιμοποιεῖ ἄλλη γλῶσσα. Δὲ θὰ ζήση ὁ ἄνθρωπος μὲ ψωμὶ μόνο ἀλλὰ μὲ κάθε λόγο ποὺ βγαίνει ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ Θεοῦ. Ἐδῶ ἀναφέρει τὰ πουλιὰ σὲ τρόπο ποὺ νὰ ντραποῦμε πολύ. Κι αὐτὸ ἔχει μεγάλη δύναμη προτροπῆς. Ἀλλὰ τόσο ἀνόητοι φάνηκαν μερικοὶ ἀσεβεῖς, ὥστε νὰ χτυπήσουν τὸ παράδειγμα. Δὲν ἔπρεπε, λένε, ἀφοῦ θέλει ν’ ἀσκήση τὴν προαίρεση, νὰ ὁδηγήση σ’ αὐτὰ ξεκινῶντας ἀπὸ φυσικὰ πλεονεκτήματα. Τὰ πουλιά, λένε, διαθέτουν τὴν ἰδιότητα αὐτὴ ἀπὸ τὴ φύση.

    γ. Τί μποροῦμε ν’ ἀπαντήσωμε σ’ αὐτό; Ὅτι ἄν ἐκεῖνα διαθέτουν τὴν ἰδιότητα ἀπὸ τὴ φύση, εἶναι δυνατὸ νὰ τὴν ἀποκτήσωμε κι ἐμεῖς μὲ τὴ θέλησή μας. Οὔτε εἶπε παρατηρήστε ποὺ πετοῦν τὰ πουλιά, πρᾶγμα ποὺ εἶναι ἀδύνατο στὸν ἄνθρωπο. Εἶπε ὅτι τρέφονται χωρὶς μέριμνα· αὐτὸ κι ἐμεῖς ἄν θέλωμε μποροῦμε νὰ τὸ κατορθώσωμε. Καὶ τὸ ἀπέδειξαν αὐτοὶ ποὺ τὸ κατώρθωσαν μὲ τὰ ἔργα τους. Γι’ αὐτὸ ἀξίζει νὰ θαυμάσωμε ἀπέραντα τὴ σύνεση τοῦ νομοθέτη. Ἐκεῖ εἶχε νὰ μᾶς φέρη παράδειγμα ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους καὶ μποροῦσε νὰ ὀνομάση τὸν Ἠλία καὶ τὸ Μωυσῆ καὶ τὸν Ἰωάννην καὶ ἄλλους ποὺ δὲν ἔκαμαν παραχώρηση στὴ μέριμνα, ὅμως ἐκεῖνος ἀναφέρει τὰ ἄλογα, γιὰ νὰ τοὺς περιάξη. Ἄν τοὺς ἔκανε λόγο γιὰ τοὺς δικαίους ἐκείνους, θὰ μποροῦσαν νὰ ποῦν ὅτι δὲν εἴμαστε ὅμοιοι μ’ αὐτούς. Τώρα ὅμως ἀποσιωπῶντας ἐκείνους καὶ χρησιμοποιῶντας τὰ πουλιὰ τοῦ οὐρανοῦ, τοὺς ἀφαιρεῖ κάθε δικαιολογία ἀκολουθῶντας κι ἐδῶ παλαιὰ συνήθεια. Γιατὶ καὶ ἡ Παλαιὰ Διαθήκη μᾶς στέλλει στὴ μέλισσα καὶ στὸ μυργμήγκι καὶ στὸ τρυγόνι καὶ στὸ χελιδόνι. Δὲν εἶναι κι αὐτὸ μικρὸ δεῖγμα τιμῆς, ὅταν τὰ πλεονεκτήματα, ποὺ ἐκεῖνα διαθέτουν ἀπὸ τὴ φύση, ἐμεῖς μποροῦμε νὰ τὰ κατορθώσωμε μὲ τὴ θέλησή μας. Ἄν λοιπὸν φροντίζη τόσο πολὺ γιὰ ὅσα εἶναι προωρισμένα γιὰ μᾶς, πολὺ περισσότερο θὰ φροντίση γιὰ μᾶς τοὺς ἴδιους· ἄν γιὰ τοὺς δούλους, πολὺ περισσότερο γιὰ τὸν κύριο. Γι’ αὐτὸ ἔλεγε· παρατηρήσετε τὰ πουλιὰ καὶ δὲν πρόσθεσε «ποὺ δὲν εἶναι ἔμποροι καὶ μικροπωλητές». Αὐτὰ ἦσαν ἀπὸ τὰ ὁλότελα ἀπαγορευμένα. Ἀλλὰ εἶπε· ποὺ δὲν σπέρνουν, οὔτε θερίζουν.  Μήπως ἀπαγορεύει τὴ σπορά; Εἴπε δὲν πρέπει νὰ μεριμνᾶτε.Οὑτε εἶπε δὲν πρέπει νὰ ἐργάζεσθε ἀλλὰ ὅτι εἶναι μικροψυχία καὶ δὲν πρέπει νὰ ταλαιπωροῦμε τὸν ἑαυτό μας μὲ τὶς φροντίδες. Ἐπίσης μᾶς διατάζει νὰ τρεφώμαστε ἀλλὰ νὰ μὴ μεριμνοῦμε. Αὐτὸν τὸ λόγο καὶ ὁ Δαυίδ πρῶτος ἀναφέρει, μ’ αὐτὸ τὸν ὑπαινιγμό· ἀνοίγεις, σὺ τὸ χέρι σου καὶ γεμίζεις κάθε ζωντανὸ ἀπὸ χαρά. Σ’ ἄλλο σημεῖο λέγει· Σ’ αὐτὸν ποὺ δίνει στὰ ζῶα τὴν τροφή τους, καὶ στὰ μικρὰ τῶν κορακιῶν ποὺ τὸν ἐπικακλοῦνται. Ποιοὶ λοιπὸν δὲν ἐμερίμνησαν; Λέει Δὲν ἄκουσες πόσους δίκαιους ἀνέφερε; Δὲν βλέπεις μαζί μ’ ἐκείνους τὸν Ἰακώβ ποὺ ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὸ πατρικὸ του σπίτι γυμνὸς ἀπὸ ὅλα; Δὲν ἀκοῦς ὅτι αὐτὸς προσευχήθηκε καὶ εἶπε ἄν ὁ Θεὸς μοῦ δώση ψωμὶ νὰ φάγω καὶ ροῦχο νὰ φορέσω;. Αὐτὸ δὲν εἶναι αἴτημα κάποιου ποὺ μεριμνᾶ ἀλλὰ ἑνὸς ποὺ τὰ ζητᾶ ὅλα ἀπὸ τὸ Θεό. Τὸ ἴδιο κατόρθωσαν καὶ οἱ ἀπόστολοι·  τὰ πέταξαν ὅλα καὶ δὲν ἐμερίμνησαν καὶ οἱ πέντε χιλιάδες καὶ οἱ τρεῖς χιλιάδες. Ἄν δὲν μπορῆς μόλο ποὺ ἀκοῦς τόσο πολλοὺς λόγους νὰ ἐλευθερώσης τὸν ἑαυτό οσυ ἀπὸ τὰ βαριά αὐτὰ δεσμά, κατανόησε πόσο ἀνόητο εἶναι αὐτὸ καὶ κατάλυσε τὴ φροντίδα. Γιατὶ ποιός ἀπὸ σᾶς, λέει, μπορεῖ μὲ τὴν φροντίδα του νὰ προσθέση στ’ ἀνάστημά του ἕνα πῆχυ μονάχα; Εἶδες πῶς χρησιμοποιῶντας τὸ φανερὸ ἔκανε καὶ τὸ κρυφό ὁλοφάνερο; Ὅπως στὸ σῶμα, λέει, δὲν μπορεῖς νὰ προσθέσεις ἔστω καὶ λίγο ἀνάστημα μὲ τὴ φροντίδα σου· ἔτσι οὔτε τροφὴ νὰ μαζέψης μόλο ποὺ νομίζεις. Ἀπ’ αὐτὸ εἶναι φανερὸ ὅτι δὲν εἶναι ὁ δικός μας ζῆλος ἀλλὰ ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ ποὺ κατορθώνει τὸ πᾶν, ἀκόμα κι ἐκεῖ ποὺ νομίζουμε ὅτι ἐνεργοῦμε ἐμεῖς. Ἄν μᾶς ἐγκαταλείψη ἐκεῖνος οὔτε φροντίδα, οὔτε κόπος, οὔτε τίποτα ἄλλο ἀπ’ τὰ παρόμοια θὰ φανῆ ποτέ, ἀλλὰ θὰ ἐξαφανιστοῦν ὅλα.

    δ΄ Ἄς μὴ νομίζωμε λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀδύνατες οἱ διαταγές· εἶναι πολλοὶ ποὺ τὶς πραγματοποιοῦν καὶ τώρα. Δὲν εἶναι θαυμαστὸ νὰ μὴ τὸ ξέρης. Κι ὁ Ἠλίας νόμιζε πῶς εἶναι μονάχος, ἄκουσε ὅμως ὅτι «φύλαξα γιὰ μένα ἑφτὰ χιλιὰδες ἄντρες». Ἀπ’ αὐτὸ φαίνεται ὅτι καὶ τώρα ὑπάρχουν πολλοὶ ποὺ ἔχουν νὰ δείξουν ζωὴ ἀποστολική, ὅπως τότε οἱ τρεὶς καὶ οἱ πέντε χιλιάδες. Ἄν δὲ τὸ πιστεύωμε, δὲν εἶν ποὺ λείπουν αὐτοὶ ποὺ τὸ κατώρθωσαν ἀλλὰ ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ μακρινό. Καθὼς ὁ μέθυσος δὲ θὰ πιστέψη εὔκολα ὅτι ὑπάρχη κάποιος, ποὺ δὲ δοκιμάζει οὔτε νερὸ κι ἄς τὸ πέτυχαν αὐτὸ πολλοὶ μοναχοὶ στὴν ἐποχή μας· καὶ καθὼς ἐκεῖνος ποὺ πηγαίνει μὲ ἀμέτρητες γυναῖκες, ὅτι εἶναι εὔκολο νὰ κρατήση κανεὶς τὴν ἁγνότητά του καὶ καθὼς αὐτὸς ποὺ ἁρπάζει τὰ ξένα ὅτι εἶναι δυνατὸ νὰ προσφέρη κανένας εὔκολα καὶ τὰ  δικά του, ἔτσι κι ἐκεῖνοι ποὺ κατατρίβουν καθημερινὰ τὸν ἑαυτὸ τους μὲ ἀμέτρητες φροντίδες, δὲ θὰ δέχονταν εὔκολα τὸ ἀντίθετο. Ὅτι ὅμως πολλοὶ τὸ ἔχον κατορθώσει, εἶναι εὔκολο νὰ σᾶς τὸ δείξω ἀπὸ τὰ παραδείγματα ἐκείνων ποὺ κατορθώνουν αὐτὰ τὰ ζητήματα στὴν γενεά μας. Ἀλλὰ ἄς μᾶς εἶναι ἀρκετὸ νὰ μὴν πλεονεκτοῦμε, κι ὅτι ἡ ἐλεημοσύνη εἶναι καλό, καὶ νὰ ξέρωμε ὅτι πρέπει νὰ δίνουμε ἀπὸ τ’ ἀγαθά μας. Αὐτὰ ἄν ἐπιτύχετε ἀγαπητοί μου, θὰ προχωρήσετε σ’ ἐκεῖνα. Τώρα πιὰ ἄς ἀφήσωμε τὴν περιττὴ πολυτέλεια κι ἄς ἀνεχθοῦμε τὴν ὀλιγάρκεια κι ἄς μάθωμε ὅτι πρέπει νὰ κάνωμε τὴν περουσία μας μὲ δίκαιους κόπους. Κι ὁ μακάριος Ἰωάννης ὅταν μιλοῦσε  γιὰ ὅσους ἀσχολοῦνται μὲ φόρους καὶ γιὰ ὅσους ὑπηρετοῦν στὸ στρατό, ὥριζε ν’ ἀρκοῦνται στὰ ἐφόδιά τους. Ἤθελε βέβαια καὶ νὰ ὁδηγήση καὶ σὲ ἄλλη ἀνώτερη ἄποψη. Ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν ἦσαν ἀκόμη κατάλληλοι, τοὺς λέει τὰ μικρότερα, γιατὶ ἄν τοὺς ἔλεγε τὰ ἀνώτερα, οὔτε ὰ μικρότερα θὰ πρόσεχαν καὶ γιὰ τὰ μεγάλα δὲ θὰ ἦσαν ἱκανοί. Γι’  αὐτὸ κι ἐγὼ στὰ χαμηλότερα θέλω νὰ σᾶς ἐξασκήσω. Γιατὶ ἀπὸ παλιὰ ξέρομε ὅτι εἶναι ἀνώτερο ἀπὸ τὶς δυνάμεις σας τὸ φορτίο τῆς ἀκτημοσύνης, κι ὅσο ἀπέχει ὁ οὐρανὸς ἀπὸ τὴ γῆ, τόσο μακριά βρίσκεται ἡ πνευματικὴ αὐτὴ στάση. Ἄν ἐκτελέσωμε καὶ τὶς πιὸ μικρὲς ἀκόμα ἐντολὲς εἶναι κι αὐτὸ κάποια ἐνθάρρυνση. Καὶ μόλο ποὺ μερικοὶ Ἕλληνες κι αὐτὸ τὸ κατώρθωσαν, ἄν καὶ ὄχι μὲ τὸ κατάλληλο φρόνημα, διέθεσαν δηλαδὴ τὴν περιουσία τους ὅλη. Ἐγὼ ὅμως εἶμαι ἱκανοποιημένος μὲ σᾶς ἄν κάνετε ἄφθονη ἐλεημοσύνη. Κι ἄν προχωροῦμε ἔτσι, θὰ φθάσωμε γρήγορα νὰ σᾶς καλέσωμμε καὶ σ’ αὐτά. Ἄν ὅμως δὲν τὸ κάνωμε οὔτε αὐτὸ, πῶς θὰ γίνωμε ἄξιοι νὰ συγχωρηθοῦμε ἐμεῖς ποὺ ἔχομε ἐντολὴ νὰ γίνωμε ἀνώτεροι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κι ὅμως φανερωνόμαστε κατώτεροι κι ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες; Τί ἔχωμε νὰ ποῦμε, ὅταν ἔχωμε χρέος νὰ εἴμαστε ἄγγελοι καὶγιοὶ τοῦ Θεοῦ κι ὅμως δὲν μποροῦμε οὔτε τὴν ἀνθρώπινη ἰδιότητά μας νὰ κρατήσωμε; Ἡ ἁρπαγὴ κι ἡ πλεονεξία δὲν εἶναι βέβαια δεῖγμα ἀνθρώπινης ἡμεράδας ἀλλὰ ἀγριότητας θηρίων. Πιὸ καλὰ, εἶναι κι ἀπ’ αὐτὰ χειρότεροι ὅσοι ὁρμοῦν στὰ ξένα. Ἐκεῖνα ἔχουν τὴν ἁρπακτικότητα ἀπὸ τὴ φύση. Ἐμεῖς ὅμως ποὺ τιμηθήκαμε μὲ τὸ λογικὸ κι ὅμως ξεπέφτομε σὲ μιὰ ἀντίθεση μὲ τὴ φύση μας ταπεινότητα ποιὰ συγνώμη θ’ ἀξιωθοῦμε; Ἀφοῦ ἀντιληφθοῦμε λοιπὸν τὴν κλίμακα τῆς πνευματικῆς ζωῆς ποὺ προορίζεται γιὰ μᾶς ἄς φτάσωμε ἔστω καὶ στὴ μέση, γιὰ ν’ ἀπαλλαγοῦμε ἀπὸ τὴν κόλαση ποὺ μᾶς περιμένει καὶ προχωρῶντας νὰ φτάσωμε στὴν κορυφή. Μακάρι ὅλοι νὰ τὸ ἐπιτύχωμε μὲ τὴ χάρή καὶ τὴ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Σ’ αὐτὸν ἀνήκει ἡ δύναμη καὶ ἡ δόξα στοὺς αἰῶνες.

    ΚΒ΄

    Ἀφοῦ λοιπὸν μίλησε γιὰ τὴν ἀπαραίτητη τροφὴ κι ἔδειξε ὅτι μήτε γι’ αὐτὴν δὲν πρέπει νὰ μεριμνοῦμε, περνᾶ ἔπειτα στὸ ἐλαφρότερο. Γιατὶ βέβαια δὲν ἔχει τὴν ἴδα ἀναγκαιότητα τὸ ἔνδυμα μὲ τὴν τροφή. Γιατὶ λοιπὸν δὲν χρησιμοποιεῖ κι ἐδῶ τὸ παράδειγμα μὲ τὰ πουλιὰ, οὔτε μᾶς μιλᾶ γιὰ τὸ παγώνι, τὸν κύκνο, τὸ πρόβατο, ἐνῶ πολλὰ παραδείγματα μποροῦσε νὰ πάρη κι ἀπὸ δῶ; Ἐπειδὴ θέλει νὰ δείξη τὴν ὑπερβολὴ κι ἀπὸ τὶς δύο κατευθύνσεις· κι ἀπὸ τὴν μηδαμινότητα αὐτῶν ποὺ ἔλαβαν τέτοια ὀμορφιὰ κι ἀπὸ τὴ φιλοδοξία τοῦ καλλωπισμοῦ ποὺ δόθηκε στὰ κρίαν. Γι’ αὐτὸ ὅταν ἔβαλε στὸ συλλογισμὸ δὲν τὰ ὀνόμαστε κἄν κρίνα, ἀλλὰ χόρτα τῆς ἐξοχῆς. Καὶ δὲν ἱκανοποιεῖται μ’ αὐτὸ τὸ ὄνομα, ἀλλὰ τοὺς ἐπιβάλλει καὶ δεύτερη ταπείνωση ἀναφέροντας τὴ φράση «ποὺ σήμερα εἶναι». Καὶ δὲν εἶπε καὶ ποὺ αὔριο δὲ θὰ εἶναι, ἀλλὰ τὸ πολὺ ὑποτιμητικὸ «ποὺ αὔριο τὸ ρίχουν στὴ φωτιά». Οὔτε εἶπε «τὰ ντύνει» ἁπλῶς, ἀλλὰ «τὰ ντύνει μὲ τέτοιο τρόπο». Βλέπεις ὅτι σ’ ὅλα τὰ σημεῖα γίνονται πολλὲς ὑπερβολὲς κι ὑπογραμμίσεις. Τὸ κάνει γιὰ νὰ τὰ μειώση. Γι’ αὐτὸ καὶ προσθέσε· Δὲ θὰ φροντίση πολὺ περισσότερο γιὰ σᾶς; Κι αὐτὸ περιέχει πολλὴ ἔμφαση. Γιατὶ τὸ  σᾶς τίποτε ἄλλο δὲν ὑπονοεῖ παρὰ τὴν μεγάλη τιμὴ καὶ ἀξία ποὺ ἀποδίνεται στὸ ἄνθρώπινο γένος. Σὰ νὰ λέη, Σᾶς, ποὺ σᾶς ἔδωσα ψυχή, σᾶς ἔπλαστούργησε σῶμα, ποὺ σᾶς ἔφτιαξε ὅλα ὅσα βλέπετε, ποὺ σᾶς ἔστειλε προφῆτες, σᾶς ἔδωσε νόμο καὶ σᾶς ἔφτιασε τ’ ἀμέτρητα ἀγαθά. Γιὰ χάρη σας παρέδωσε τὸ μονογενῆ γιό του. Κι ἀφοῦ τοὺς τὰ ἔδειξε φανερά, τότε πιὰ τοὺς μαλλώνει μὲ τὴ λέξη ὀλιγόπιστοι. Ὅποιος συμβουλεύει κάποιον σὰν αὐτοὺς δὲν τὸν προτρέπει μονάχα ἀλλὰ καὶ τὸν μαλλώνει, γιὰ νὰ τὸν προδιαθέση πιὰ νὰ δεχθῆ καὶ τὶς συμβουλές. Ἀπ’ αὐτὰ δὲ μᾶς διδάσκει νὰ μὴ μεριμνοῦμε μόνο, ἀλλὰ μήτε νὰ θαμπωνώμαστε ἀπὸ τὰ πολυτελῆ ἐνδύματα. Γιατὶ ὁ στολισμὸς καὶ ἡ ὀμορφιὰ ἀνήκουν στὰ λουλούδια καὶ στὰ φυτά. Καὶ τὸ χόρτο πάλι εἶναι πολυτιμότερο ἀπὸ αὐτὴν τὴ στολή. Τί μεγαλοφρονεῖς λοιπὸν γι’ αὐτὰ ποὺ μὲ πολλὴ διαφορὰ τὰ ξεπερνᾶ ἡ χλόη; Καὶ πρόσεξε πῶς ἀπὸ τὴν ἀρχὴ δείχνει ὅτι εἶναι ἐλαφρὴ ἡ διαταγὴ καθὼς τοὺς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὰ ἀντίθετα καὶ ὅσα φοβοῦνται. Γιατὶ ὅταν εἶπε Μάθετε καλὰ τὰ λουλούδια τῆς ἐξοχῆς , συμπλήρωσε ὅτι δὲν κοπιάζουν. Ὥστε διάταξε ἔτσι ἐπειδὴ ἤθελε νὰ μᾶς ἀπαλλάξη ἀπὸ τοὺς κόπους. Δὲν εἶναι λοιπὸν κόπος νὰ μὴ φροντίζη γι’ αὐτὰ ἀλλὰ νὰ φροντίζη. Καὶ καθὼς  ὅταν εἶπε δὲν σπέρνουν, δὲ καταργεῖ τὴ σπορὰ ἀλλὰ τὴ φροντίδα, ἔτσι ὅταν λέη δὲν κοπιάζουν οὔτε γνέθουν δὲν καταργεῖ τὸ ἔργο ἀλλὰ τὴ μέριμνα. Καὶ ἄν ὁ Σολομὼν νικήθηκε ἀπ’ τὴν ὀμορφιά τους δὲν μπορεῖ κανένας νὰ πῆ ὅτι μιὰ φορὰ ντύθηκε μὲ λαμπρότητα κι ἔπειτα πιὰ ὄχι, οὔτε ὅτι μιὰ μέρα μόνο στολίστηκε ἔτσι. Αὐτὸ τὸ ἐδήλωσε μὲ τὴ φράση σ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς βασιλείας του. Καὶ δὲ νικήθηκε ἀπὸ τὸ ἕνα λουλούδι μόνο γιὰ νὰ μιμηθῆ τὸ ἄλλο ὑποχώρησε σ’ ὅλα. (Γι’ αὐτὸ κι ἔλεγε, σὰν ἕνα ἀπὸ αὐτά. Γιατὶ ὅσο ἀπέχει ἡ ἀλήθεια ἀπὸ τὴν ψευτιὰ τόση εἶναι ἡ ἀπόσταση ἀνάμεσα στὰ ροῦχα ἐκεῖνα καὶ σ’ αὐτὰ τὰ λουλούδια).  Κι ἄν αὐτὸς ὡμολόγησε τὴν ἧττα του, ποὺ ἦταν λαμπρότερος ἀπ’ ὅλους τοὺς βασιλιάδες ὅσοι ὑπῆρξαν ποτέ, σὺ θὰ μπορέσης νὰ νικήσης ἤ καλυτερα νὰ πλησιάσης ἔστω καὶ λίγο αὐτὴν τὴν ὀμορφιά; Ἀπ’ αὐτὸ τὸ παράδειγμα μᾶς διδάσκει νὰ μὴν ἐπιθυμοῦμε καθόλου τὸν τέτοιου εἴδους καλλωπισμό. Πρόσεξε τώρα τὸ τέλος του·  μετὰ τὴ νίκη ρίχνεται στὴ φωτιά. Κι ἄν γιὰ τὰ ταπεινὰ κι ὀλότελα ἀνάξια καὶ ποὺ στὶς πιὸ πρόχειερς ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου ἀνταποκρίνονται δείχνει τόση φροντίδα ὁ Θεὸς πῶς θὰ ἐγκαταλείψη ἐσένα ποὺ εἶσαι τὸ πρῶτο ἀπὸ τὰ ζωντανά; Γιὰ ποιὸν λόγο ἐδημιούργησε ὅλα αὐτά; Γιὰ νὰ παρουσιάση τὴ σοφία του καὶ τὴν ὑπερβολικὴ δύναμή του, γιὰ νὰ μάθωμε ἀπ’ ὅλα τὴ δόξα του. Δὲν διηγοῦνται οἱ οὐρανοὶ μόνο τὴ δόξα του ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ.  Κι αὐτὸ φανερώνοντας ὁ Δαυΐδ ἔλεγε·  Ἐπαινέσετε τὸν Κύριο τὰ καρποφόρα δένδρα καὶ ὅλα τὰ κέδρα. Ἄλλα μὲ τοὺς καρπούς, ἄλλα μὲ τὸ μέγεθος τους, ἄλλα μὲ τὴν ὀμορφιά τους στέλνουν στὸν ποιητή τους τὸν ὕμνο. Γι αὐτὸ εἶναι δεῖγμα πολλῆς ὑπεροχῆς στὴ σοφία, ὅταν ἀκόμα καὶ στὰ μηδαμινώτερα (καὶ δὲν ὑπάρχει μηδαμινώτερο ἀπ’ αὐτὰ ποὺ σήμερα εἶναι κι αὔριο δὲν εἶναι) σκορπίζει τόση ὀμορφιά. Ἄν λοιπὸν στὸ χόρτο ἔδωσε τὸ ἀχρείαστο, (γιατὶ σὲ τὶ συντελεῖ ἡ ὀμορφιά του στὴν τροφοδότηση τῆς φωτιᾶς;) πῶς δὲ θὰ δώση σὲ σένα τὸ χρειαζούμενο; Ἄν ἐκαλλώπισε τὸ πιὸ ἀνάξιο μὲ ἀφθονία καὶ μάλιστα ὄχι μὲ κάτι ὠφέλιμο ἀλλὰ μόνο γιὰ ἐμφάνιση πολὺ περισσότερο ἐσένα, ποὺ σὲ τιμᾶ περισσότερο ἀπ’ ὅλα, μὲ τὰ χρήσιμα θὰ σὲ στολιση.

    β. Ἐπειδὴ ἔδειξε ὅτι εἶναι πολλὴ ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ, ἔπρεπε καὶ νὰ ἐπιπλήξη τώρα. Καὶ ἐδῶ χρησιμοποιεῖ τὸ μέτρο καὶ τοὺς κατηγορεῖ ὄχι γιὰ ἀπιστία ἀλλὰ γιὰ ὀλιγοπιστία. Ἄν τὰ χόρτα τῆς ἐξοχῆς λέει, τὰ ντύνη ὁ Θεὸς μὲ τὸση λαμπρότητα πολὺ περισσότερο θὰ ντύση ἐσᾶς, ὀλιγόπιστοι. Ἄν καὶ ὅλα τοῦτα ὁ ἴδιος τὰ κάμει·  Ὅλα τὰ ἔκαμε αὐτὸς καὶ χωρὶς αὐτὸν δὲν ἔγινε τίποτα κι ὅμως καθόλου δὲν ἀναφέρει τὸν ἑαυτό του. Ἦταν ἀρκετὸ γιὰ νὰ δείξη τὴν αὐθεντία τὸ ὅτι ἀναφέρει κάθε μιὰ ἀπὸ τὶς ἐντολές. Ἀκούσατε ὅτι οἱ παλαιοὶ πῆραν τὴν ἐντολή. Ἐγὼ ὅμως σᾶς λέγω. Μὴ θαυμάσης λοιπὸν ὅταν καὶ στὰ κατοπινὰ κρύβεται καὶ λέη γιὰ τὸν ἑαυτό του κάτι ταπεινό. Ἕνα μόνο ἐπιζητοῦσε, νὰ δεχτοῦν εὔκολα τὸν λόγο, καὶ μὲ ὅλα νὰ δείξη ὅτι δὲν εἶναι κάποιος ἀντίθετος ἀλλὰ συμφωνεῖ καὶ συμπίπτει μὲ τὸν Πατέρα. Αὐτὸ κάμει κι ἐδῶ. Γιατὶ μέσα στὰ τόσα πολλὰ ποὺ εἶπε ἀδιάκοπα τὸν τοποθετεῖ στὸ κέντρο θαυμάζοντας τὴ σοφία του, τὴν πρόνοια τὴν κηδεμονία ποὺ ἀσκεῖ σὲ ὅλα μεγάλα καὶ μικρά. Κι ὅταν μιλοῦσε γιὰ τὴν Ἱερουσαλήμ τὴν ὠνόμασε πόλη τοῦ μεγάλου βασιλέως, κι ὅταν ἀνέφερε τὸν οὐρανό, πάλι τὸν εἶπε θρόνο τοῦ Θεοῦ. Κι ὅταν μιλοῦσε γιὰ τὴν διοίκηση τοῦ κόσμο, ὅλα σ’ αὐτὸν πάλι τ’ ἀνάθεσε, λέγοντας· στέλνει τὸν ἥλιο του σὲ κακοὺς καὶ καλοὺς καὶ τὴ βροχή του σὲ δικαίους καὶ ἄδικους. Καὶ στὴν προσευχὴ του σὲ δίδαξε νὰ παραδέχεσαι ὅτι, δικὴ του εἶναι ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμη καὶ ἡ δόξα.  Κι ἐνῶ μιλῶντας γιὰ τὴν πρόνοια του καὶ δείχνοντας πῶς εἶναι ἀριστοτέχνης καὶ στὰ μικρά, λέει ὅτι ντύνει τὰ χόρτα τῆς ἐξοχῆς. Καὶ πουθενὰ δὲν τὸν ἀποκαλεῖ Πατέρα δικό του ἀλλὰ ἐκείνων γιὰ νὰ τοὺς κολακεύση μὲ τὴν τὶμὴ καὶ νὰ μὴν ἀγανακτοῦν, ὅταν τὸν λέη καὶ δικό του Πατέρα. Ἄν λοιπὸν γιὰ τὰ στοιχειώδη καὶ ἀπαραίτητα δὲν πρέπει κανένας νὰ μεριμνᾶ, πόση συγνώμη θὰ ἦσαν ἄξιοι νὰ δεχτοῦν, αὐτοὶ ποὺ μεριμνοῦν γιὰ τὰ πολυτελῆ. Ἤ καλύτερα πῶς θὰ ἦσαν ἄξιοι νὰ συγχωρηθοῦν αὐτοὶ ποὺ μήτε κοιμοῦνται, γιὰ νὰ πάρουν ὅσα ἀνήκουν σὲ ἄλλους; Μὴ φροντίσετε λοιπὸν τὶ θὰ φᾶμε ἤ τί θὰ πιοῦμε ἤ τὶ θὰ ντυθοῦμε. Ὅλα αὐτὰ τὰ ζητοῦν οἱ εἰδωλολάτρες. Παρατήρησες, πῶς γι’ ἄλλη μιὰ φορὰ τοὺς προκάλεσε μεγαλύτερη ταραχὴ καὶ τοὺς ἐδήλωσε ἔμμεσα ὅτι δὲ τοὺς ἔδωσε καμμιὰ βαρειὰ καὶ δύσκολη διαταγή; Ὅπως λοιπὸν ὅταν ἔλεγε ἄν ἀγαπᾶτε ὅσους σᾶς ἀγαποὺν δὲν κάμετε τίποτε σπουδαῖο, γιατὶ αὐτὸ τὸ κάνουν κι οἱ ἐθνικοί, μὲ τὴν ἀναφορὰ τῶν ἐνθικῶν τοὺς δημιουργεῖ ἐπιθυμία γιὰ τὸ μεγαλύτερο ἔτσι καὶ τώρα τοὺς ἀναφέρει πάλι ἐπιπλήττοντας καὶ δείχνοντας ὅτι ἕνα ἀπαραίτητο χρέος μᾶς ζητᾶ. Γιατὶ ἄν πρέπεη νὰ παρουσιάσωμε ἔργα ἀνώτερα ἀπὸ τοὺς Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους, τί θὰ μᾶς ἄξιζε ἐμᾶς ποὺ ὄχι μόνο αὐτοὺς δὲν ξεπερνοῦμε ἀλλὰ μένουμε μέσα στὴν ταπεινότητα τῶν ἐθνικῶν καὶ ζηλεύομε τὴ μικροψυχία τους; Καὶ δὲ σταμάτησε στὴν ἐπίπληξη ἀλλὰ ἀφοῦ τοὺς ἐχτύπησε καὶ τοὺς ἐρέθισε τελειώνει λέγοντας· Γιατὶ ξέρει ὁ Πατέρας σας ὁ οὐράνιος, ὅτι ἔχετε ἀνάγκη ἀπ’ ὅλα αὐτά. Δὲν εἶπε·  γνωρίζει ὁ Θεὸς ἀλλὰ γνωρίζει ὁ Πατέρας ὥστε νὰ τοὺς γεννήση μεγαλύτερη ἐλπίδα. Ἄν εἶναι πατέρας καὶ μάλιστα τέτοιος Πατέρας δὲ θὰ μπορέση νὰ ἀδιαφόρήση γιὰ τοὺς γιούς του μέσα στὰ ἔσχατα δεινά. Σὲ τέτοιες περιπτώσεις ἀκόμα κι ἄνθρωποι γονεῖς δὲν ἀντέχουν. Κι ἔπειτ’ ἀπ’ αὐτὸ προσθέτει κι ἄλλον στοχασμό. «Ἔχετε ἀνάγκη ἀπ’ αὐτά», ποὺ ἔχει τοῦτο τὸ νόημα. Μήπως εἶναι περιττὰ γιὰ νὰ τὰ περιφρονήση; Ὡστόσο οὔτε στὰ περιττὰ δὲν ἔδειξε περιφρόνηση, ὅπως στὴν περίπτωση τῶν χόρτων. Τώρα ἐπὶ πλέον εἶναι καὶ ἀπαραίτητα. Ὥστε αὐτὸ ποὺ νομίζεις πὼς εἶναι ἡ αἰτία νὰ φροντίζης, αὐτὸ λέγω πὼς εἶναι ἱκανὸ νὰ σὲ ἀπομακρύνη ἀπ’ αὐτὴν τὴν φροντίδα. Ἄν δηλαδὴ νομίζης ὅτι γι’ αὐτὸ πρέπει νὰ φροντίζης ἐπειδὴ εἶναι ἀναγκαῖα, ἐγὼ λέω τὸ ἀντίθετο ὅτι γιὰ αὐτὸ ἀκριβῶς νὰ μὴ φροντίσης, ἐπειδὴ εἶναι ἀναγκαῖα. Γιατὶ ἄν ἦσαν περιττὰ καὶ πάλι δὲ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπελπιστῆς ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἐλπίζης ὅτι θὰ σοῦ δοθοῦν. Ἀφοῦ ὅμως εἶναι ἀναγκαῖα, δὲν πρέπει πιὰ ν’ ἀμφιβάλλης. Ποιὸς εἶναι ὁ πατέρας, ποὺ ἔχει τὴν σκληρότητα νὰ μὴ δίνη στὰ παιδιά του μήτε τὰ ἀπαραίτητα; Ὥστε καὶ γι’ αὐτὸν τὸ λόγο θὰ δώση ὁπωσδήποτε ὁ Θεός. Γιατὶ ὁ δημιουργὸς τοῦ κόσμου εἶναι αὐτὸς καὶ τὶς ἀνάγκες του μὲ ἀρκίβεια γνωρίζει. Γιατὶ οὔτε αὐτὴ τὴν ἀντίρρηση δὲν μπορεῖς νὰ προβάλης, ὅτι εἶναι βέβαια Πατέρας, κι αὐτὰ ποὺ ζητοῦμε εἶναι ἀπαραίτητα, δὲν γνωρίζει ὅμως ὅτι βρεθήκαμε στὴν ἀνάγκη τους. Γιατὶ αὐτὸς ποὺ γνωρίζει τὴ φύση, κι εἶναι ὁ δημιουργὸς καὶ τὴν ἔχει διαπλάσσει μ’ αὐτὸ τὸν τρόπο, εἶναι φανερὸ ὅτι καὶ τὶς ἀνάγκες τῆς γνωρίζει καλύτερα ἀπὸ μᾶς ποὺ νιώθομε τὴν πίεσή τους. Γιατὶ αὐτὸς ἔτσι θεώρησε καλό, νὰ ἔχη αὐτὴ τὴν ἀνάγκη. Δὲ θὰ ἐναντιωθῆ λοιπὸν σ’ αὐτὰ ποὺ ὁ ἴδιος θέλησε, νὰ καταστήση δηλ. τὰ πλάσματά του σὲ μιὰ τόση μεγάλη ἀνάγκη ἤ ἔλλειψη κι ἔπειτα νὰ τὰ ἀποστερῆ πάλι ἀπὸ τὰ χρειαζούμενα καὶ τὰ ἀπαραίτητα.

    γ΄ Ἄς μὴ φροντίζωμε λοιπὸν. Τίποτα δὲ θὰ κερδίσωμε· ὑποβάλλομε μόνο τὸν ἑαυτό μας σὲ ἀγωνία. Γιατὶ ὅταν μᾶς δίνη εἴτε μεριμνοῦμε εἴτε ὄχι, κι ὅταν μᾶς δίνη περισσότερα ἄν δὲν φροντίζωμε, τί κερδίζεις ἐσὺ ὅταν φροντίζης, παρὰ δημιουργεῖς στὸν ἑαυτό σου περισσότερον ἀγῶνα; Γιατὶ οὔτε, ὅταν εἶναι νὰ πάη κάποιος σὲ γεῦμα πλούσιο, φροντίζει γιὰ φαγητὸ οὔτε αὐτὸς ποὺ βαδίζει πρὸς τὴν πηγή φροντίζει γιὰ τὸ πῶς θὰ πιῆ. Κι ἐμεῖς λοιπὸν ἄς μὴν ἔχωμε αἴσθημα φτώχειας κι ἄς μὴ μικροψυχοῦμε, ὅταν ἔχωμε τὶς δωρεὲς τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν πρόνοιά του ἀφθονώτερη ἀπὸ κάθε πηγὴ κι ἀπὸ ἀμέτρητα στρωμένα τραπέζια. Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ παραπάνω κάνει κι ἀκόμα μιὰ σκέψη γιὰ νὰ δώση θάρρος. «Ζητᾶτε τὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ κι ὅλα αὐτὰ θὰ σᾶς προστεθοῦν». Ὅταν ἀνάπαυσε τὴν ψυχὴ ἀπὸ τὴ φροντίδα, τότε ἀνάφερε καὶ τοὺς οὐρανούς. Γιατὶ ἦρθε γιὰ νὰ καταλύση τὰ παλαιὰ καὶ νὰ μᾶς καλέση σὲ καλύτερη πατρίδα. Γι’ αὐτὸ κάνει τὸ πᾶν, ὥστε νὰ μᾶς ἀπαλλάξη ἀπὸ τὰ περιττὰ κι ἀπὸ τὴν ἀγάπη τῆς γῆς. Γι’ αὐτὸ ἀνάφερε καὶ τοὺς εἰδωλολάτρες λέγοντας ὅτι αὐτὰ τὰ ἐπιδικώκουν οἱ ἐθνικοί, ποὺ ὁ ἀγώνας τους ὅλος γίνεται γιὰ αὐτὴ τὴ ζωή, ποὺ γιὰ τᾶ μελλοντικὰ δὲν κάνουν κανένα λόγο καὶ καμμιὰ σκέψη γιὰ τὸν οὐρανό. Γιὰ μᾶς δὲν ἔχουν τὸ προβάδισμα. Δὲν ἐγίναμε γιὰ νὰ φᾶμε καὶ νὰ πιοῦμε καὶ νὰ ντυθοῦμε, ἀλλὰ γιὰ νὰ ἀρέσωμε στὸ Θεὸ καὶ νὰ ἐπιτύχωμε τὰ μελλοντικὰ ἀγαθά. Ὅπως λοιπὸν αὐτὰ εἶναι πάρεργα τῶν ἐπιδιώξεών μας ἄς γίνουν καὶ τῶν προσευχῶν μας πάρεργα. Γι’ αὐτὸ ἔλεγε· «Ζητεῖτε πρῶτα τὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κι ὅλα αὐτὰ θὰ σᾶς προστεθοῦν. Δὲν εἶπε θὰ σᾶς δοθοῦν ἀλλὰ θὰ σᾶς προστεθοῦν. Γιὰ νὰ μάθης ὅτι ἀπ’ ὅσα μᾶς δίνει δὲν εἶναι τίποτα σπουδαῖο τὰ τωρινὰ μπροστὰ στὰ μελλοντικά. Γι’ αὐτὸ οὔτε νὰ τὰ ζητοῦμε στὴν προσευχή μᾶς διατάζει, παρὰ νὰ ζητοῦμε ἄλλα κὰι νὰ αἰσιοδοξοῦμε, γιατὶ κι αὐτὰ σ’ ἐκεῖνα θὰ προστεθοῦν. Νὰ ζητᾶς λοιπὸν τὰ μελλοντικὰ καὶ θὰ λάβης καὶ τὰ τωρινά. Μὴ ζητᾶς αὐτὰ ποὺ βλέπεις, καὶ θὰ βρεθῆ τρόπος νὰ τὰ ἐπιτύχης κι αὐτά. Δὲν σοῦ ἀξίζει νὰ πλησιάζης τὸν Κύριόν σου γιὰ νὰ τοῦ ζητήσης αὐτὰ . Σὺ ὀφείλης ὅλο τὸ ζῆλο καὶ τὴ φροντίδα νὰ τὴν διαθέτης γιὰ ἐκεῖνα τὰ ἀπόρρητα ἀγαθά, ντροπιάζεις τὸν ἑαυτό σου ὑπεβολικά, νὰ τὸν ξοδεύης στὴν ἐπιθυμία πραγμάτων παροδικῶν. Μὰ δὲ μᾶς ὥρισε νὰ ζητοῦμε τὸ ψωμί; Ναὶ ἀλλὰ πρόσθεσε τὸ καθημερινὸ καὶ δίπλα σ’ αὐτὸ τὴ λέξη σήμερα. Τὸ ἴδιο κάμει κι ἐδῶ. Δὲν εἶπε μὴ φροντίσετε ἀλλὰ μὴ φροντίσετε γιὰ τὴν αὐριανὴ μέρα. Ἔτσι καὶ τὴν ἐλευθερία μᾶς χαρίζει καὶ τὴν ψυχή μας στρέφει στὰ πιὸ ἀπαραίτητα. Κι ἐκεῖνα μᾶς ὥρισε νὰ ζητοῦμε, ὄχι γιατὶ ἔχει ἀνάγκη ὁ Θεὸς νὰ τοῦ ὑπενθυμίσωμε τίποτα ἀλλὰ γιὰ νὰ μάθωμε ὅτι μὲ τὴ βοήθειά του ἐπιτυγχάνομε ὅ,τι πετύχωμε καὶ γιὰ νὰ γίνωμε δικοί του μὲ τὴν ἀδιάκοπη ζήτησή τους. Βλέπεις  πῶς κι ἀπ’ αὐτὸ τὸ σημεῖο μᾶς ἔπεισε ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ λάβουν τὰ τωρινά; Γιατὶ αὐτὸς ποὺ παρέχει τὰ μεγαλύτερα πολὺ περισσότερο θὰ δώση τὰ μικρότερα. Δὲν σᾶς εἶπα, μᾶς λέει, νὰ μὴ φροντίζετε καὶ νὰ μὴ γυρεύετε γιὰ νὰ βασανίζεστε καὶ νὰ γυρίζετε γυμνοὶ ἀλλὰ καὶ σ’ αὐτὰ νὰ γνωρίζετε τὴν ἀφθονία. Αὑτὸ ἦταν τὸ πιὸ ἱσχυρὸ ἀπ’ ὅλα γιὰ νὰ τοὺς τραβήξη. Καὶ στὴν ἐλεημοσύνη, ἀποτρέποντάς τους ἀπὸ τὴν ἐπίδειξη στοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ἔπειθε μὲ τὴν ὑπόσχεση ὅτι θὰ τοὺς τὴν ἀποδώση μὲ μεγαλύτερη λαμπρότητα. «Ὁ Πατέρα μου , ποὺ βλέπει τὰ κρυφὰ θὰ σοῦ  ἀποδώση στὰ φανερά», εἶπε. Ἔτσι κι ἐδῶ τοὺς ἀποτρέπει ἀπὸ τὴ ζητηση αὐτῶν τῶν πραγμάτων μὲ τὴν ὑπόσχεση ὅτι θὰ τοὺς τὰ παραχωρήση μὲ μεγαλύτερη ἀφθονία, ὅταν δὲν τὰ ζητοῦν. Γι’ αὐτὸ, λέει, σᾶς προτρέπω νὰ μὴ ζητᾶτε, ὄχι γιὰ νὰ μὴν λάβετε ἀλλὰ γιὰ νὰ λαβετε πλούσια. Γιὰ νὰ τὰ πάρετε μὲ τὸν τρόπο ποὺ σᾶς ταιριάζει, μὲ τὴν ὡφέλεια ποὺ ἔχετε ἀνάγκη. Σκοπός μου εἶναι μὲ τὴ φροντίδα καὶ τὸν περισπασμό σας σ’ αὐτὰ νὰ μὴ κάνετε τὸν ἑαυτὸ σας ἀνάξιο καὶ γι’ αὐτὰ καὶ γιὰ κεῖνα.  Νὰ ὑποστῆς ταλαιπωρίες περιττὲς καὶ νὰ χάσης στὸ τέλος κι αὐτὸ ποὺ ζητεῖς. Μὴ φροντίσετε λοιπὸν γιὰ τὴν αὐριανὴ ἡμέρα. Φτάνει ἡ κακία ποὺ ἔχει ἡ κάθε μιὰ ἡμέρα, ἡ ταλαιπωρία κι ἡ ἐξουδένωσή τους. Δὲν σοῦ φτάνει τὸ ὅτι μὲ τὸν ἱδρῶτα σου τρῶς τὸ ψωμί σου; Γιατὶ προσθέτεις καὶ τὴν ταλαιπωρία τῆς φροντίδας, ἐνῶ μπορεῖς νὰ ἀπαλλαγῆς κι ἀπὸ τοὺς προηγούμενους κόπους;

    δ. Κακία ἐδῶ δὲν ἐννοεῖ τὴν πονηρία ἀλλὰ τὴν ταλαιπωρία, τὸν πόνον, τὶς συμφορές. Ὅπως λέει καὶ σ’ ἄλλο σημεῖο. Ὑπάρχει μέσα στὴν πόλη κακία ποὺ δὲν τὴν ἔκανε ὁ Θεός; Ὄχι βέβαια ἁρπαγές, οὔτε πλεονεξίες, οὔτε κανένα ἄλλο ἀπὸ τὰ παρόμοια ἀλλὰ πληγὲς ποὺ ἔρχονται ἀπὸ τὸν οὐρανό. Κι ἀλλοῦ  «ἐγὼ στερεώνων τὴν εἰρήνη καὶ δίνω τὰ κακά» οὔτε ἐδῶ ἐννοεῖ τὴν κακία ἀλλὰ τὴν πεῖνα καὶ τὶς ἀσθένειες ποὺ ἀπὸ τοὺ πολλοὺς θεωροῦντα κακά. Εἶναι συνήθεια τῶν πολλῶν αὐτὰ νὰ τὰ ὀνομάζουν ἔτσι. Καὶ οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ μάντες τῶν πέντε ἐκείνων σατραπειῶν, ὅταν ἔζευξαν στὴν κιβωτὸ τὶς ἀγελάδες χωρὶς τὰ μοσχάρια καὶ τὶς ἄφησαν νὰ περπατοῦν, κακία ὠνόμαζαν τὶς θεόσταλτες ἐκεῖνες πληγές, καὶ τὶς θλίψεις καὶ τὸν πόνο ποὺ ἀπ’ αὐτὲς δοκίμαζαν. Αὐτὸ λοιπὸν ἐννοεῖ κι ἐδῶ λέγοντας ὅτι φτάνει ἡ κακία ποὺ ἔχει ἡ κάθε μιὰ μέρα. Τίποτα διαφορετικὸ δὲν συμβουλεύει κι ὁ Παῦλος προσπαθῶντας νὰ ὁδηγήση στὴ παρθενία. Θέλω νὰ εἶστε ἀπερίσπαστοι κι ὅταν λέη ὅτι ἡ αὐριανὴ ἡμέρα θὰ φροντίση γιὰ τὸν ἑαυτό της δὲν τὸ λέει ἐπειδὴ τάχα φροντίζει ἡμέρα γι’ αὐτά, ἀλλὰ ἐπειδὴ μιλοῦσε σὲ κόσμο μὲ χαμηλὸ διανοητικὸ ἐπίπεδο κι ἤθελε νὰ κάνη πιὸ παραστατικὸ αὐτὸ ποὺ ἔλεγε, προσωποποιεῖ τὸ χρόνο ἀκολουθῶντας τὴ συνήθεια τῶν πολλῶν. Ἐδῶ συμβουλεύει, πιὸ κάτω νομοθετεῖ λέγοντας· μὴν ἀποχτήσετε χρυσάφι, μήτε ἀσήμι, μήτε σακούλι γιὰ τὸ δρόμο. Ἀφοῦ αὐτὰ τὰ ἔδειξε μὲ τὰ ἔργα παρουσιάζει μὲ τὸ λόγο τὴ νομοθεσία πιὸ ἰσχυρή, ὁπότε κι ὁ λόγος ἔγινε εὔκολα ἀποδεκτός, ἀφοῦ πρῶτα ἐπιβεβαιώθηκε μὲ τὰ ἔργα του. Θὰ ρωτήσης ποῦ τὰ ἔδειξε μὲ τὰ ἔργα του; Ἄκουσέ τον νὰ λέη. Ὁ Γιὸς τοῦ ἀνθρώπου δὲν ἔχει ποὺ νὰ γείρη τὸ κεφάλι του. Καὶ δὲν ἀρκεῖται μονάχα σ’ αὐτό. Μᾶς δίνει ἀπόδειξη γι’ αὐτὰ καὶ μὲ τοὺς μαθητὲς του ποὺ τοὺς ἔφτιαξε κι αὐτοὺς ἔτσι καὶ δὲν τοὺς ἄφησε νὰ χρειαστοῦν τίποτα. Πρόσεξε καὶ τὴν κηδεμονία του ποὺ ξεπερνᾶ τὴν πατρικὴ φιλοστοργία. Αὐτὸ, λέει, σᾶς συμβουλεύω μόνο γιὰ νὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπὸ περιττὲς φροντίδες. Γιατὶ κι ἄν φροντίσης σήμερα γιὰ τὴν αὐριανὴ ἡμέρα, πάλι θὰ φροντίσης αὔριο. Τὶ χρειάζεται λοιπὸν τὸ περιττό; Γιατὶ ἀναγκάζεις τὴν ἡμέρα νὰ δέχεται περισσότερη ταλαιπωρία ἀπὸ ὅση τῆς ἔχει κληρωθῆ, ἐπιβαρύνοντάς την ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς δικοὺς της μόχθους καὶ μὲ τὸ φορτίο τῆς ἄλλης ἡμέρας; Καὶ μάλιστα μὲ τὴν προσθήκη αὐτὴ χωρὶς νὰ πρόκειται ν’ ἀνακουφίσης καθόλου τὴν ἄλλη μέρα δείχνεις μονάχα πλεονεξία περιττῶν  μόχθων. Γιὰ νὰ τοὺς κάνη μεγαλύτερη ἐντύπωση σχεδὸν ἔμψυχο παρουσιάζει τὸ χρόνο σὰν ἀδικημένο νὰ τοὺς κατηγορῆ γιὰ τὴν περιττὴ ἀπασχόληση. Ἡ ἡμέρα σοῦ δόθηκε γιὰ νὰ φροντίζης γιὰ τὰ δικά της ἔργα. Γιὰ ποιὸ λόγο νὰ προσθέτης σ’ αὐτὴ τὴν φροντίδα τῆς ἄλλης; Γιατὶ τὴν ἐπιβαρύνεις περισσότερο; Κι ὅταν αὐτὰ τὰ λέη ὁ νομοθέτης καὶ μελλοντικὸς δικαστής μας, κατάλαβε πόσο καλὲς ἐλπίδες μᾶς δίνει, ὅταν ὁ ἴδιος μαρτυρῆ ὅτι ἡ ζωὴ αὐτὴ εἶναι γεμάτη ταλαιπωρίες καὶ μόχθους, ὥστε εἶναι ἀρκετὴ καὶ τῆς μιᾶς ἡμέρας ἡ φροντίδα νὰ μᾶς κακοποιήσει καὶ νὰ μᾶς συντρίψη. Ὅμως ἐνῶ τόσο πολλὰ  καὶ σημαντικὰ ἔχουν λεχθῆ, ἐμεῖς ἐξακολουθοῦμε νὰ φροντίζωμε γι’ αὐτὰ καὶ ὄχι ἀκόμα γιὰ τὰ οὐρνάνια ἀλλὰ ἀνατρέψαμε τὴ σειρὰ καὶ πολεμοῦμε τὸ λόγο καὶ ἀπὸ τὰ δύο μέρη. Πρόσεξε, Μᾶς λέει, μὴ ζητᾶτε καθόλου τὰ τωρινά· ἐμεῖς τὰ ἐπιδιώκομε ἀκατάπαυστα. Ζητᾶτε τὰ οὐράνια, λέει. Ἐμεῖς δὲν τὰ ἐπιδιώκομε αὐτὰ οὔτε γιὰ μιὰ στγμή. Ὅση φροντίδα δείχνομε γιὰ τὰ βιοτικά, τόση ἀδιαφορία ἔχομε γιὰ τὰ πνευματικὰ καὶ πολὺ περισσότερη. Ἀλλὰ αὐτὰ δὲν προχωροῦν στὴν αἰωνιότητα· οὔτε στὴν αἰωνιότητα περιμένουν. Τὸ περιφρονοῦμε δέκα, εἴκοσι, ἑκατὸ ἡμέρες. Δὲν εἶναι ἀνάγκη τέλος νὰ φύγωμε καὶ νὰ πέσωμε στὰ χέρια τοῦ δικαστῆ; Ἡ ἀναβολὴ δίνει παρηγορία. Τὶ εἴδους παρηγορία; Νὰ περιμένης κάθε μέρα τὴν κόλαση καὶ τὴν τιμωρία.;Ἄν θέλης ν’ ἀντλήσης κάποια παρηγορία ἀπὸ τὴν ἀναβολή, πάρε τὴ διόρθωση ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ μετάνοια. Γιατὶ ἄν νομίζεις πώς εἶναι τίποτα ἀναψυχὴ ἡ καθυστέρηση τῆς τιμωρίας, πολὺ μεγαλύτερο κέρδος εἶναι ἡ ἀποφυγὴ τῆς τιμωρίας. Ἄς χρησιμοποιήσωμε λοιπὸν πρόθυμα τὴν καθυστέρηση αὐτή, γιὰ ν’ ἀπαλλαγοῦμε ἀπὸ τὰ δεινὰ ποὺ μᾶς περιμένουν. Τίποτα ἀπὸ ὅτι μᾶς ὥρισε δὲν εἶναι δύσκολο ἤ βαρύ. Ἀλλὰ εἶναι ὅλα τόσο εὔκολα κι ἄνετα ὥστε νὰ μποροῦμε νὰ τὰ ἐκτελέσωμε ἄν διαθέτωμε μόνο προαίρεση γνήσια, κι ἄς εἴμαστε ὑπεύθυνοι  γι’ ἀμέτρητες ἀμαρτίες. Γιατὶ κι ὁ Μανασσῆς ἀμέτρητες ἁμαρτίες εἶχε τολμήσει καὶ τὰ χέρια του σήκωνε πάνω στοὺς ἁγίους καὶ τὰ εἴδωλα ἔμπασε στὸ ναὸ καὶ ἀπὸ φόνους ἐγέμισε τὴν πόλη καὶ πολλὰ ἄλλα ἔκαμε ποὺ δὲν μποροῦσαν νὰ συγχωρηθοῦν, ὕστερ’ ὅμως ἀπὸ τόσο πολλὴ καὶ μεγάλη παρανομία, λυτρώθηκε ἀπ’ ὅλα αὐτὰ καὶ μὲ ποιό τρόπο; Μὲ τὴν μετάνοια.

    ε΄. Δὲν ὑπάρχει κανένα ἁμάρτημα ποὺ δὲν ὑποχωρεῖ καὶ δὲν παραμερίζει στὴ δύναμη τῆς μετάνοιας ἤ καλύτερα στὴ χάρη τοῦ Χριστοῦ. Κι ἄν ἁπλῶς ἀλλάζουμε, ὁ ἴδιος εἶναι κοντά μας. Κι ἄν θελήσης νὰ γίνης καλός, κανένας δὲν ἐμποδίζει. Ἤ καλύτερα, ἐμποδίζει κάποιος, ὁ διάβολος, ἀλλὰ δὲν ἔχει δύναμη, ὅταν σὺ θέλης τὰ ἄριστα καὶ μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο παίρνης γιὰ σύμμαχο τὸ Θεό. Ἄν ὅμως δὲ θελήσης ἐσὺ ἀλλὰ πηδήσης τὸ φράχτη του , πῶς θὰ σὲ προστατεύση; Δὲ θέλει μὲ ἀναγκασμὸ καὶ βία ἀλλὰ μὲ θέλησή σου νὰ σωθῆς. Γιατὶ ἄν ὁ ἴδιος κάποιο δοῦλο ποὺ σὲ μισεῖ καὶ σὲ ἀποστρέφεται καὶ ποὺ ἀδιάκοπα ξεγλιστρᾶ καὶ φεύγει δὲ θὰ προτιμοῦσες νὰ τὸν ἔχης στὴν κατοχή σου μόλο ποὺ ἔχεις ἀνάγκη ἀπὸ τὴν ὑπηρεσία του, πολὺ περισσότερο ὁ Θεὸς ποὺ οἰκονομεῖ ὅλα γιὰ τὴ σωτηρία σου κι ὄχι γιὰ τὴ δική του ἀνάγκη, δὲ θὰ προτιμοῦσε νὰ σὲ κρατῆ μὲ τὴ βία. Ὅπως ἐπίσης, ἄν προαίρεση  μόνο δείξης, δὲ θὰ προτιμοῦσε νὰ σ’ ἀφήση ποτὲ μ’ ὅλες τὶς μεθοδεῖες τοῦ διαβόλου. Ὥστε, ἐμεῖς εἴμαστε αἰτία τοῦ χαμοῦ μας. Οὔτε πλησιάζομε σ’ αὐτόν, οὔτε προσευχόμαστε, οὔτε τὸν παρακαλοῦμε ὅπως πρέπει. Κι ἄν τὸν πλησιάσωμε τὸ κάνομε ὄχι σὰν ἄνθρωποι ποὺ ἔχομε ἀνάγκη νὰ λάβωμε, οὔτε μὲ τὴν πίστη ποὺ πρέπει οὔτε σὰν ἄνθρωποι ποὺ ἀπαιτοῦν ἀλλὰ συμπεριφερόμαστε σὰ νυσταγμένοι. Καὶ βέβαια ὁ Θεὸς θέλει νὰ ἔχωμε ἀπαιτήσεις ἀπ’ αὐτὸν καὶ μᾶς ὀφείλει γι’ αὐτὸ πολλὲς εὐχαριστίες. Μόνο αὐτὸς ὁ χρεώστης, ὅταν τοῦ ζητοῦν, εὐχαριστεῖ καὶ δίνει αὐτὰ ποὺ δὲν τοῦ δανείσαμε. Κι ἄν δῆ πολὺ ὁρμητικὸ αὐτὸν ποὺ ἀπαιτεῖ, δίνει κι ἐκεῖνα ποὺ δὲν ἔλαβε ἀπὸ μᾶς, ἄν ὅμως προσέξη τὴ νωθρότητα, κάνει κι ἐκεῖνος ἀναβολές, ὄχι γιατὶ δὲν θέλει νὰ δώση ἀλλὰ γιατὶ εὐχαριστεῖται νὰ τοῦ ζητοῦμε κι ἐμεῖς. Γι’ αὐτὸ καὶ ἔφερε τὸ παράδειγμα ἐκείνου τοῦ φίλου, ποὺ ἔφτασε τὴ νύχτα καὶ ζητοῦσε ψωμὶ καὶ τοῦ δικαστοῦ ποὺ δὲν φοβόταν τὸ Θεὸ κι οὔτε τοὺς ἀνθρώπους ντρεπόταν. Καὶ δὲ σταμάτησε στὰ παραδείγματα ἀλλὰ τὰ ἔδειξε στὰ ἴδια τὰ ἔργα, ὅταν τὴ Φοινίκισσα ἐκείνη τὴ γέμισε μὲ τὴ μεγάλη δωρεά. Μ’ αὐτὸ τὸ παράδειγμα ἔδειξε ὅτι σὲ ὅσους ζητοῦν μ’ ἐπιμονὴ χαρίζει ἀκόμα κι ὅ,τι δὲν τοὺς ἁρμόζει. Δὲν εἶναι σωστό , λέει, νὰ πάρω τὸ  ψωμὶ τῶν παιδιῶν μου καὶ νὰ τὸ ρίξω στὰ σκυλιά, τὸ ἔδωσε ὅμως ἀκριβὼς ἐπειδὴ τὸ ζήτησε μ’ ἐπιμονή. Μὲ τὸ παράδειγμα πάλι τῶν Ἰουδαίων ἔκανε φανερὸ ὅτι στοὺς ὀκνηροὺς δὲ δίνει μήτε τὰ δικά τους. Ἔτσι αὐτοὶ δὲν πῆραν τίποτε, κι ἔχασαν καὶ τὰ δικά τους. Κι αὐτοὶ ἐπειδὴ δὲν ζήτησαν, δὲν πῆραν οὔτε τὰ δικά τους, ἐκείνη ὅμως ἐπειδὴ ὥρμησε μὲ σφοδρότητα, βρῆκε τὴ δύναμη νὰ διεκδικήση καὶ τὰ ξένα· καὶ τὸ σκυλὶ πῆρε αὐτὸ ποὺ ἀνῆκε στὰ παιδιά. Τόσο μέγα ἀγαθὸ εἶναι ἡ ἐπιμονή. Ἀκόμα καὶ σκυλὶ νὰ εἶσαι, μὲ τὴν ἐπιμονή σου θὰ προτιμηθῆς ἀπὸ τὸ παιδὶ ποὺ ἀδρανεῖ. Ὅσα δὲν κατορθώνει ἡ ἀγάπη, τὰ πέτυχε ἡ ἐπιμονή. Μὴ προφασίζεσαι λοιπὸν ὅτι «ὁ Θεὸς εἶναι ἐχθρός μου καὶ δὲ θὰ μὲ ἀκούση». Σοῦ ἀπαντᾶ ἀμέσως, ὅταν ἀδιάκοπα τὸν ἐνοχλῆς. Ἄν ὄχι γιατὶ εἶσαι φίλος, ὅμως ἐπειδὴ δείχνεις ἐπιμονή. Καὶ μήτε ἡ ἔχθρα, μήτε ἡ ἀκατάλληλη ὥρα, μήτε ἄλλο τίποτα, γίνεται ἐμπόδιο. Μὴν πῆς δὲν εἶμαι ἄξιος καὶ δὲν παρακαλῶ. Γιατὶ καὶ ἡ Συροφοινίκισσα δὲν ἦταν ἄξια. Μὴν πῆς πολλὲς ἁμαρτίες ἔκαμα καὶ δὲν μπορῶ νὰ παρακαλέσω τὸν ὠργισμένο. Δὲν ὑπολογίζει ὁ Θεὸς τὴν ἀξία ἀλλὰ τὴ γνώμη. Ἄν ἡ χήρα ἐλύγισε τὸν ἄρχοντα ποὺ οὔτε τὸ Θεὸ φοβόταν οὔτε τοὺς ἀνθρώπους ντρεπόταν πολὺ περισσότερο ἡ ἀδιάκοπη προσευχὴ θὰ προσελκύση τὸν ἀγαθό. Ὥστε κι ἄν δὲν εἶσαι φίλος κι ἄν δὲν ἀπαιτῆς κάτι ποὺ σοῦ ὀφείλεται, κι ἄν ἔχης καταφάγει τὴν πατρικὴ κληρονομία καὶ πολὺ καιρὸν ἄν ἔχης λείψει, κι ἄν ἔχη ἀτιμασθῆ, κι ἄν εἶσαι ὁ τελευταῖος ἀπ’ ὅλους κι ἄν ἔρθης στὸ Θεὸ, ἐνῶ εἶναι θυμωμένος καὶ ἀγανακτησμένος, σὺ θέλησε μόνο νὰ προσευχηθῆς καὶ νὰ γυρίσης καὶ θὰ τὰ λάβης ὅλα καὶ ἀμέσως θὰ σβήσης τὴν ὀργὴ καὶ τὴν καταδίκη. Νὰ ὅμως ποὺ ζητῶ λέει, καὶ κανένα κέρδος δὲν ἔχω. Δὲν ζητεῖς ὅπως ἐκεῖνοι, ὅπως ἡ Συροφοινίκισσα καὶ ὁ φίλος ποὺ ἦρθε σὲ ἀκατάλληλη ὥρα, κι ἡ χήρα ποὺ ἐνωχλοῦσε ἀδιάκοπα τὸ δικαστή, καὶ τὸ γιὸ ποὺ ξόδεψε τὰ πατρικά. Ἄν ἔτσι ζητοῦσες, γρήγορα θὰ πετύχαινες. Γιατὶ κι ἄν τὸν ὑβρίσαμε, εἶναι πατέρας κι ἄν ἔχη θυμώσει, ἀγαπᾶ τὰ παιδιά του.Ἕνα ζητεῖ μονάχα· ὄχι νὰ πάρη ἱκανοποίηση γιὰ τὶς ὕβρεις ἀλλὰ νὰ σὲ δῆ νὰ μετανοῆς καὶ νὰ παρακαλῆς.

     στ. Μακάρι κι ἐμεῖς τέτοια θέρμη νὰ νιώθαμε, ὅπως ἡ καρδιὰ ἐκείνη χτυπᾶ γιὰ τὴ δικὴ μας ἀγάπη. Ἀφορμὴ ζητᾶ μόνο αὐτὴ ἡ φωτιά. Κι ἄν δώσης μικρὴ σπίθα ἀνάβεις φλόγα ὁλόκληρη ἀπὸ εὐεργεσία. Δὲ θυμώνει ἐπειδὴ ἔχει ὑβρισθῆ ἀλλὰ ἐπειδὴ ὁ ὑβριστὴς του εἶσαι σὺ κι ἔτσι γίνεσαι σὰ μεθυσμένος. Γιατὶ ἄν ἐμεῖς μόλο ποὺ εἴμαστε γεμᾶτοι κακία, ὅταν μᾶς ὑβρίζουν τὰ παιδιά μας λυπούμαστε γι’ αὐτά, πολὺ περισσότερο ὁ Θεός, ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ ὑβρισθῆ, δὲν ἀγανακτεῖ γιὰ σένα. Ἄν ἐμεῖς εἴμαστε φιλόστοργοι καὶ ἔχομε τὴ φυσικὴ ἀγάπη μέσα μας, πολὺ περισσότερο εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἔχει τὴν ὑπερφυσική.  Κι ἄν ἀκόμα ἡ μητέρα ξεχάση τὰ παιδιὰ της, ἐγὼ δὲ σὲ ξεχνῶ, λέει. Ἄς πᾶμε κοντά του κι ἄς τοῦ ποῦμε. Ναὶ Κύριε, γιατὶ καὶ τὰ σκυλιὰ τρῶνε ἀπὸ τὰ ψίχουλα ποὺ πέφτουν ἀπὸ τὰ τραπέζια τῶν κυρίων τους. Ἄς ἔρθωμε στὴν ὥρα ἤ πάρωρα· καλύτερα, ποτὲ δὲν φτάνομε πάρωρα. Τὸ νὰ μὴν πλησιάζωμε ἀδιάκοπα εἶναι πάρωρο. Πάντα εἶναι κατάλληλη ὥρα νὰ ζητήσεις ἀπὸ αὐτὸν ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ δώση. Ὅπως ποτὲ δὲν εἶναι ἄκαιρη ἡ ἀναπνοὴ ἔτσι καὶ ἡ αἴτηση· ἄκαιρο εἶναι τὸ νὰ μὴ ζητᾶς. Κι ὅπως ἔχομε ἀνάγκη ἀπ’ τὴν ἀναπνοή, ἔτσι ἔχομε ἀνάγκη ἀπὸ τὴ βοήθεια. Καὶ μποροῦσε νὰ τὸν προσελκύσωμε ἄν θέλωμε. Καὶ τοῦτο θέλοντας ὁ προφήτης νὰ φανερώση καὶ νὰ δείξη ὅτι ἦταν πάντα προετοιμασμένος νὰ εὐεργετῆ ἔλεγε θὰ τὸν βροῦμε ἕτοιμο ὡς τὰ ξημερώματά μας. Ὅσες φορὲς πᾶμε κοντὰ του θὰ τὸν βροῦμε νὰ περιμένει τὰ αἰτήματά μας. Ἄν ὅμως τίποτα δὲν ἀντλοῦμε ἀπὸ τὴ καλωσύνη του ποὺ ἀναβλύζει, εἶναι ὁλότελα δικό μας ἔγκλημα. Γι’ αὐτὸ κατηγοροῦσε καὶ τοὺς Ἰουδαίους καὶ τοὺς ἔλεγε·  Ἡ εὐσπλαχνία μου πρωινὸ σύννεφο καὶ αὐγινὴ δροσιὰ ποὺ περνᾶ. Αὐτὸ ποὺ λέει σημαίνει τοῦτο. Ἐγὼ σᾶς ἔδωσα ὅλα τὰ δικά μου. Σεῖς ὅμως, σὰν ζεστὸς ἥλιος ποὺ ἔρχεται καὶ σκορπίζει καὶ διώχνει τὸ σύννεφο καὶ τὴ δροσιά, ἔτσι μὲ τὴν πολλὴ κακία σας ἀπομακρύνετε τὴν ἀνείπωτη τιμή. Κι αὐτὸ πάλι εἶναι δεῖγμα τῆς πρόνοιά του. Γιατὶ ὅταν δῆ ἀνθρώπους ποὺ δὲν ἀξίζουν τὴν εὐεργεσία του, περιμένει, γιὰ νὰ μὴ μᾶς κάνη ἀδιάφορους. Ἄν ὅμως ἀλλάξωμε λίγο, τόσο ὅσο νὰ ἀναγνωρίσωμε ὅτι ἁμαρτήσαμε, τότε ἡ εὐεργεσία του ξεχειλίζει ἀπὸ τὶς πληγὲς καὶ χύνεται πάνω ἀπὸ τὸ πέλαγος. Κι ὅσο περισσότερα πάρης, τόσο πιὸ πολὺ χαίρεται. Καὶ ἔτσι γίνεται πάλι πρόθυμος νὰ δώση περισσότερα.  Πλοῦτο δικό του θεωρεῖ τὴ σωτηρία μας καὶ νὰ χαρίζη πλούσια σ’ ὅσους ζητοῦν. Αὐτὸ φανερώνοντας ὁ Παῦλος ἔλεγε· Ἔχει τὸν πλοῦτο γιὰ ὅλους ἐκείνους ποὺ τὸν ἐπικαλοῦνται. Ὅταν δὲν τοῦ ζητήσωμε, τότε θυμώνει. Ὅταν δὲ ζητήσωμε ἀποστρέφει τὸ πρόσωπό του. Ἔγινε φτωχὸς γιὰ νὰ μᾶς κάνη πλούσιους. Ἄς μὴν ἀπελπισθοῦμε λοιπόν. Ἀφοῦ ἔχομε τόσες πρακινήσεις καὶ τὸσες ἐλπίδες καλές, κι ἄν ὁλόκληρη τὴν ἡμέρα ἁμαρτάνωμε, ἄς ἔρθωμε κοντά του μὲ παρακλήσεις καὶ δεήσεις, γυρεύοντας τὴν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν μας. Ἔτσι καὶ πιὸ ἀπρόθυμοι στὴν ἁμαρτία θὰ γίνωμε καὶ τὸν διάβολο θὰ ἀπομακρύνωμε καὶ θὰ προκαλέσωμε τὴ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ μελλοντικὰ ἀγαθὰ θὰ ἐπιτύχωμε μὲ τὴ χάρη καὶ τὴ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Σ’ αὐτὸν ἀνήκει ἡ δόξα κι ἡ δύναμη στοὺς αἰῶνες. Ἀμήν.

    ...

    Αναβάσεις


Δημοφιλη αρθρα

Λογοι