Follow @pistosgr

Βρίσκεστε εδώ:

Εκκλησιαστικά

  • Οι Παναγίες της εξορίας

    ΟΙ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΛΕΗΜΟΝΗΤΡΙΑΣ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΣΤΗ ΜΑΛΤΑ ΑΠΟ ΤΟ 1530

    Οι Παναγίες της εξορίας

    Τις πήραν μαζί τους οι Ρόδιοι που ακολούθησαν του Ιωαννίτες Ιππότες

    Του Τέρη Χατζηιωάννου από την εφημερίδα «Δράσις»

    Στις 26 Οκτωβρίου του 1530 οι κάτοικοι της Μάλτας είδαν να εμφανίζονται στον ορίζοντα οι τρεις γαλέρες Santa Croce, San Filippo και San Giovanni, δυο μεγάλες καράκες και μερικά μεταφορικά πλοία που ανήκαν στο Τάγμα των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη .Αυτά τα πλοία ήταν φορτωμένα θησαυρούς, με διατεταγμένους ένα μεγάλο αριθμό ιπποτών και Ροδίτες που έχουν επιλέξει να ακολουθήσουν το τάγμα μετά την κατάληψη της Ρόδου από τον Σουλεϊμάν τον μεγαλοπρεπή το 1522. Για επτά ολόκληρα χρόνια οι «εξόριστοι» αναζητούσαν πατρίδα. Οι άνθρωποι του Bοrgo και των γειτονικών περιοχών, ενθουσιασμένοι κατέκλυσαν την είσοδο του μεγάλου λιμανιού για να υποδεχθούν τους νέους κατόχους, ελπίζοντας σε καλύτερες μέρες. Οι Ρόδιοι αποχαιρετώντας την 1 Ιανουαρίου του 1523 τη γενέτειρα τους, πήραν μαζί τους τις θαυματουργές εικόνες της Παναγίας της Δαμασκηνής και της Παναγίας της Ελεημονήτριας. Στο Πάσχα του καλοκαιριού, οι κάτοικοι της Ρόδου δεν είχαν την χαρά να προσκυνήσουν τις δυο ιερές εικόνες. Μάλιστα στην πρώτη επίσκεψη μεγάλου μάγιστρου των Ιπποτών από το 1523 στο νησι μας (Fra’ Matthew Festing) ο μητροπολίτης Ρόδου κ. Κύριλλος στη συνάντηση που είχε μαζί του, ζήτησε την επιστροφή των θαυματουργών εικόνων, που παραμένουν πάνω από πέντε αιώνες στην ξενιτιά, εξόριστες και λυπημένες.

    Η οικογένεια Calamia

    Όταν το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ έφτασε στη Μάλτα το 1530, μεταξύ τους, υπήρχε ένας σημαντικός αριθμός Ροδίων που έφυγαν από το νησί (υπολογίζονται γύρω στις 5000 χιλιάδες) όταν παραδόθηκε το 1522 στους Τούρκους.  Ένας τους Ροδίτες,  ήταν ο πατέρας του Giovanni Calamia UJD, ο οποίος έφερε μαζί του δύο παλιές εικόνες. Την Παναγία  της Δαμασκού -που  αποδίδεται στον Άγιο Λουκά- και την Παναγία Ελεημονήτρια. Το 1554 στις εγκαταστάσεις του Borgo del Castello, ιερέας της ενορίας, συμφώνησε να αφήσει στη διάθεση της ελληνικής κοινότητας, μια εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Αικατερίνη, κοντά στο νεκροταφείο St Lawrence. Η Παναγία η Δαμασκηνή  τοποθετήθηκε σε αυτή την εκκλησία η οποία κυριαρχούσε έκτοτε, ως μία από τις τρεις ελληνικές ενοριακές εκκλησίες σε αυτή την πόλη. Μετά την μεγάλη πολιορκία της Μάλτας (1566) το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη αποφάσισε να χτίσει μια νέα πόλη στο ακρωτήρι, συνοδευτικά προς την άλλη πλευρά του λιμανιού, ονομάζοντάς τη Βαλέτα, προς τιμή του μεγάλου μάγιστρου της  Πολιορκίας. Το 1569 στην Ορθόδοξη Ροδιακή Κοινότητα, παραχωρήθηκε ένα χώρος από τον μεγάλο μάγιστρο (Pietro del Monte 1565 - 1572) σε αυτή τη νέα πόλη που θα ανεγειρόταν η εκκλησία της ενορίας. Η εκκλησία τελικά, αφιερώθηκε στον Άγιο Νικόλαο του Μπάρι. Εν τω μεταξύ, ο Giovanni Calamia είχε προγραμματίσει την κατασκευή δύο εκκλησιών για να προσκυνήσουν εκεί, τις δυο θαυματουργές εικόνες που η οικογένειά του είχε φέρει μαζί της από τη Ρόδο. Η κατασκευή του κτιρίου σε μια από αυτές τις δυο εκκλησίες είχε αρχίσει κατά τη διάρκεια της ζωής του Calamia, που όμως δεν έζησε πολύ για να δει την ολοκλήρωσή τους. Ο Ροδίτης πέθανε στη Σικελία το 1579. Οι εκτελεστές της τελευταίας του επιθυμίας  ωστόσο, θα προχωρήσουν σε αυτό το έργο και η εκκλησία ήταν έτοιμη το 1580, αφού ο Calamia παρείχε επαρκείς χρηματοδοτήσεις για τη ανέγερση και την συντήρησή τους. Επτά χρόνια αργότερα, το 1587, η Παναγία η Δαμασκηνή μεταφέρθηκε πανηγυρικά από την Vittoriosa στη νέα εκκλησία στη Βαλέτα, όπου προσέλκυσε την αφοσίωση του λαού της Μάλτας. Σε πηγές του 1637 αναφέρεται, ότι στη Μάλτα, χαίρει μεγάλης εκτίμησης, αυτή η ελληνική εικόνα. Στα μέσα του 17ου αιώνα, (1639) ο εφημέριος της ελληνικής κοινότητας στη Βαλέτα, άφησε την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, στην αδελφότητα των ψυχών, που είχε ιδρυθεί με τη δική του άδεια. Εγκαταστάθηκε οριστικά στην εκκλησία της Παναγίας της Δαμασκηνής, διατηρώντας παράλληλα διάφορα δικαιοδοτικά δικαιώματα στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Στην Vittoriosa, παρά τη μεταφορά της εικόνας, η εκκλησία συνέχισε να λειτουργεί . Παρεμπιπτόντως η εκκλησία αυτή ενισχύθηκε με το σπαθί και το κράνος του Μεγάλου Μαγίστρου Jean de la Parisot Valette που τη είχε προσφέρει, ως ανάθημα μετά τη μεγάλη νίκη. Ωστόσο, προς το τέλος του 17ου αιώνα, η ελληνική κοινότητα στη Vittoriosa είχε πάψει ήδη να υπάρχει. Μια νέα εκκλησία για την Παναγία την Δαμασκηνή χτίστηκε εδώ στην περιοχή της παλιάς, κατά τις πρώτες δεκαετίες του 18ου αιώνα. Ο  κύριος βωμός του ήταν έκτοτε αποκλειστικά για τη λατινική λειτουργία, ενώ η ορθόδοξη μπορούσε ακόμα να γιορτάζεται σε ιερό της άλλης πλευράς.

    Γιατί ονομάστηκε έτσι;

    Πολύ πιθανώς γιατί την φιλοτέχνησε κάποιος αγιογράφος Δαμασκηνός, ενώ υπάρχει και η εκδοχή να μεταφέρθηκε στη Ρόδο από τη Δαμασκό. Όμως ή προέλευση της είναι μάλλον από την Κωνσταντινούπολη και έχει φιλοτεχνηθεί στη βυζαντινή πρωτεύουσα, αν κρίνει κανείς από την τεχνοτροπία της. Το 1965 η εικόνα εκδόθηκε σε γραμματόσημο από το κράτος της Μάλτας. Το 1972 αναπαράχθηκε ως χριστουγεννιάτικη κάρτα από το Ανώτερο Στρατιωτικό Τάγμα της Μάλτας, ενώ το 1970 εκτέθηκε στην 13η Ευρωπαϊκή Έκθεση που έγινε στο νησί σε περίοπτη θέση. Ανήκει στον τύπο της Ελεούσας κι έχει σχήμα 147,5 εκ. χ 102,5 εκ. Η γιορτή της Παναγίας της Δαμασκηνής, πραγματοποιείτε στις 15 Αυγούστου, γιορτή της Κοίμησης της Παναγίας. Η παλαιά εικόνα της Παναγίας της Δαμασκηνής για αιώνες καλύπτεται με μια ασημένια προθήκη , η οποία αφήνει ορατά μόνο τα κεφάλια της Παναγίας και το μωρό Ιησού. Η Παναγία η Δαμασκηνή  στέφθηκε το 1931, την 15η εκατονταετηρίδα του Συμβουλίου, της Εφέσου (AD 431). Να σημειωθεί ότι μεταξύ 1963 και 1966, η εικόνα καθαρίστηκε και συντηρήθηκε στο Κεντρικό Ινστιτούτο Κεντρικό Ινστιτούτο Καλλιτεχνικής Συντήρησης στη Ρώμη. Η παναγία η Δαμασκηνή,  εξακολουθεί να παραμένει μια από τις σημαντικότερες εικόνες του 12ου αιώνα. Κατά τη διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου (24 Μαρτίου 1942) η εκκλησία καταστράφηκε, αλλά ξαναχτίστηκε και εγκαινιάστηκε στις 15 Αυγούστου 1951 από τον επίσκοπο της ορθόδοξης κοινότητας Γιώργο Kalavassy.  Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πάνω από 30 εικόνες διαφόρων μεγεθών χάθηκαν κάτω από τα ερείπια που άφησαν οι βόμβες. Αυτές αντικαταστάθηκαν, πάνω από 30 εικόνες, ως επί το πλείστον έργο του Ρώσου καλλιτέχνη Gregorio Malzteff (1881 - 1952).

    Η Ελεημονήτρια

    Η άλλη  εικόνα που έφερε στη Μάλτα από τη Ρόδο η οικογένεια Calamia, ήταν η Παναγία η Ελεημονήτρια, ή Παναγία του Ελέους. Στο Borgo η εικόνα αυτή τοποθετείται στην εκκλησία του Αγίου Αντωνίου, μια άλλη ελληνική εκκλησία της ενορίας. Δεδομένου ότι το αρχικό σχέδιο του Giovanni Calamia, ήταν να ανεγείρει έχει δύο διαφορετικές εκκλησίες στη Βαλέτα  -μια για κάθε μία από αυτές- το σχέδιο του πιστού Ροδίτη, ουδέποτε πραγματοποιήθηκε. Οι δυο ορθόδοξες εικόνες  τις δύο εικόνες τελικά στεγάστηκαν στην ίδια εκκλησία στη Βαλέτα. Παρεμπιπτόντως η πρώτη εικόνα που έφτασε σε αυτή την εκκλησία, ήταν η Ελεημονήτρια, που μεταφέρθηκε από την  Vittoriosa (επτά χρόνια πριν από την εικόνα της Δαμασκηνής) το 1580. Μέχρι τότε είχε καταλάβει την κεντρική θέση σε αυτή την εκκλησία, όπου έμεινε σχεδόν δύο αιώνες. Το 1761 τέθηκε σε ένα διακοσμημένη θέση στην πλευρά της εκκλησίας. Τόσο η Παναγία η Δαμασκηνή, όσο και η Ελεημονήτρια καλύφθηκαν από ασημένιες προθήκες.  Σύμφωνα με εκτιμήσεις αγιογράφων, η ασημένια προθήκη της Παναγίας του Ελέους ήταν αρχαιότερη, γεγονός που υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να είχε τοποθετηθεί πριν από την άφιξή της στη Μάλτα.

    Τα ίχνη των Ροδίων, σήμερα στη Μάλτα

    Ψάχνοντας κανείς να βρει τα ίχνη και τη σημερινή παρουσία του Ελληνισμού στη Μάλτα, θα διαπιστώσει ότι «χάθηκε» στο διάβα των αιώνων.  Μερικά από αυτά αντικατοπτρίζουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πιέσεις της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας για πλήρη θρησκευτική αφομοίωση. Ή ύπαρξη σήμερα δύο ελληνικών ναών, του ορθόδοξου και του ουνίτικου, λέγει πολλά. Ό πρώτος δυστυχώς είναι κλειστός και λειτουργεί τις μεγάλες μόνο γιορτές, όταν στέλνει ιερέα η Αρχιεπισκοπή Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας, στην πνευματική δικαιοδοσία της οποίας υπάγεται ή Μάλτα. Το ελληνικό στοιχείο που παραμένει είναι πια ελάχιστο. Αντίθετα, ό ουνιτικός ναός πού αυτοχαρακτηρίζεται Έλληνο-Καθολικός ναός Παναγία ή Δαμασκηνή λειτουργείται τακτικά. «Η Παναγία η Δαμασκηνή και η Παναγία η Ελεημονήτρια παραμένουν στην Μάλτα, όπου μπορεί κανείς να της δει σήμερα, θλιμμένες, μακριά από την πατρίδα τους και τους συμπατριώτες τους»  έγραφε ο Γιάννης Χατζηφώτης. Τα χρόνια πέρασαν. Έμειναν στην ξενιτιά, εξόριστες και λυπημένες.


Δημοφιλη αρθρα

Λογοι