Βρίσκεστε εδώ:

Κληρικά

  • Πέραν της όψεως...

    Όποιος γνώρισε το θεοφρούρητον Φανάριον και τον περιάκουστον πατριαρχικόν ναόν του Αγίου Γεωργίου, όπου τελείται μυστική αγρυπνία εδώ και αιώνες, δεν μπορεί να μη συναντήσει τον σοφό Πατριάρχη Βαρθολομαίο.

    Κάποτε θέλησα να τον γνωρίσω από κοντά, να τον αισθανθώ πιο ανθρώπινα, πιο ειλικρινά, να αφουγκραστώ και να διασκεδάσω τις αμφιβολίες μου για την αγαπητική αυτή μορφή που με σαγήνευσε πριν από δέκα περίπου χρόνια.
    Έτσι αρχίζει ένα οδοιπορικό προς τον πατριαρχικό οίκο. Εγώ πορεύομαι ενώ προηγείται ένας από τους διακόνους του. Περνούμε μέσα από το πρόθυρο, κατόπιν στρίβουμε δεξιά προς το γραφείο του, όπου πλήθος βιβλίων και εγγράφων επάνω σε πύργους «ακαθαίρετους» σε υποδέχονται.

    Βλέπω τον διάκονο να προχωρεί και να αναγγέλλει τον επισκέπτη….

    Καλούμαι να προχωρήσω εντός και βρίσκομαι εμπρός σε μια ολόφωτη λαμπάδα: ο Πατράρχης Βαρθολομαίος! Μορφή βιβλική της Αγίας Γης, μορφή δωρική που σκεπάζεται από το μαύρο ράσο της αυταπάρνησης, της πατερικής ταπείνωσης και της βίωσης του πένθους του Γένους, και από γενειάδα που καλύπτει το ιλαρό του πρόσωπο.

    Αλλά δεν προφθαίνεις να τον ατενίσεις, να τον κυττάξεις, να καταλάβεις τι συμβαίνει. Πριν προλάβεις να ασπαστείς τη δεξιά του σε έχει περιπτυχθεί στην κοινωνία της περιχώρησης μεταξύ υπαρκτού και της ανυπαρξίας του και σιωπηλός σε κρατά για λίγες στιγμές κοντά του. Ζητά και αναζητά πάντοτε τη σιωπή. Ύστερα σου δίνει το χέρι, κι ενώ το ασπάζεσε, σου ανταποδίδει τον ασπασμό ειρήνης και αγάπης και σε καλεί σε μια συνάντηση μεταξύ εικόνος και μορφής. Τον παρατηρώ και είναι πάντα σαν να είναι η πρώτη φορά: στην πλήρη του ωριμότητα.

    Σε γνώρισα χωρίς να σε γνωρίζω, σε κοιτούσα και δεν μπορούσα να αφουγκραστώ τη σκέψη σου και τη θέλησή σου.
    Μήπως έκανα λάθος;

    Έψαχνα πράγματι γι’ αυτόν που αναζητούσε η σκέψη μου, όταν τον γνώρισα σε μια ηλιόλουστη ημέρα της Βασιλίδος των Πόλεων.

    Προσπαθούσα να δω το κάλλος του προσώπου σου, αλλά ατύχησα, όταν το φως του φώτιζε την καρδιά μου μέσα στην αμφισβήτηση μεταξύ αληθινού και πραγματικού.   

    Που είσαι το κάλλος της μορφής;

    image Ήσουν πράγματι ωραίος! Μεγαλοπρεπής, αλλά όχι συντριπτικός. Μάτια καθαρά, κρυστάλλινα, απλά, τρυφερά, γαλήνια. Μάτια παιδικά και αμόλυντα, ανόθευτα από κοσμικές πονηρίες, και βλέμμα ειρηνικό και αγνό. Τα μάτια είναι η δύναμική έκφρασή του της υπεροχής, αλλά και της συντριβής. Με τις επιφυλάξεις σου οδεύεις προς αυτόν. Δέχεσε το κύμα των περιπτύξεων και των φραστικών επιδαψιλεύσεων και αναρωτιέσε αν δεν υπάρχει σ’ αυτές δόση υπερβολής. Κυττάζεις όμως τα μάτια του και τον πιστεύεις αληθινά η προσπαθείς να βρεις τη διάσταση της αλήθειας και της αγιότητας;

    Ορκίζεσε στην ειλικρίνειά του. Η σφραγίδα της ανωτερότητας και της ηθικής υπεροχής αποτυπωμένη στο πλατύ του μέτωπο. 

    Γνωρίζει άραγε τη δυναμική των ματιών του και τα προσηλώνει επάνω στον επισκέπτη του, η τα προσηλώνει με τόση επιμονή για να διεισδύσει σε αυτό το είναι του συνομιλητή; Είναι μια θεϊκή δύναμη που ξεπερνά τον υπαρκτό κόσμο της φαντασίας και γίνεται μια υπαρκτή πανδαισία. Η πρόθεσή του είναι πάντοτε να σου αποκαλύπτεται σε κάθε συνάντηση.

    Σε κάθε περίπτωση, τι ψάχνει στην ψυχή του συνομιλητή του να βρει; Είναι άραγε ανοιχτή, είναι κλειστή; Ή είναι παράθυρο που αναστενάζει στην ύπαρξη της ζωής; θα αναρωτηθεί. Και -αλλοίμονο- εδώ στην Πόλη των θρύλων, συχνά του συμβαίνει να προσκρούει σε σκοτεινές ψυχές, που δεν σε αφήνουν να δεις την αγάπη του άλλου και τη συναλληλία της επιβίωσης.

    Και φθάνουμε την στιγμή όταν το λευκό παραδοσιακό γλυκό προσφέρεται στον δίσκο, ενώ ο Πατριάρχης σου μιλά για τα δρώμενα της εποχής.

    Η συνομιλία μας κυκλώνεται από σφαιρικές απόψεις και ιδέες. Συχνός ταξιδευτής του κόσμου, καλλιεργημένος, με πλατειές αντιλήψεις, καλόγηρος, αλλά και άνθρωπος της τρίτης Χιλιετίας, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος σου μιλάει για τη μεγάλη αγάπη του, τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, σου μιλάει για τέχνη, για πνευματική κίνηση, για ποικίλες εκδηλώσεις της ζωής.

    Μιλάει η καρδιά του όταν η μουσική χτυπά τις νότες που οι βυζαντινοί υμνωδοί και πρωτοψάλτες του γαληνεύουν την ψυχή και ο ίδιος μελίρρυτος ψάλλει και ανταποδίδει τω Κυρίω την έκφραση της κρυφής του αγάπης.

    Κοντά του «μαθαίνεις τα χρώματα των λουλουδιών, τα ονόματα των άστρων, τον μαγικό κόσμο της θάλασσας, την ιερότητα πούχει μια χούφτα χώμα», όπως θάλεγε η θαυμαστή ποιήτρια και μουσικός Μαργαρίτα Δαλμάτη (ψευδώνυμο της Μαρίας Νίκης Ζωρογιαννίδη, 1921-2009).

    Θα χρειασθεί ακόμη χρόνος για να ξεφύγει η συνομιλία μας από τις γενικότητες και να πάρει τον οριστικό προσανατολισμό της. Δεν είναι τα κοινώς ενδιαφέροντα νέα που επιζητώ να του εκμαιεύσω. Τον άνθρωπο θέλω να γνωρίσω!

    Τον άνθρωπο που ανέλαβε το βαρύ φορτίο και το τραχύ έργο να οδηγήσει το σκάφος της Ορθοδόξου Εκκλησίας σε νέους ορίζοντες. Νησιώτης καθώς είναι, κατέχει καλά τη ρότα του. Και τι νησιώτης; θα αναρωτηθεί κάποιος. Στεγνός αλλά γλυκύς, πολλάκις αντίπαλος αλλά αγαπητικός, και όμως είναι αυτός ο Βαρθολομαίος! Και που βαδίζει; Τι αγναντεύει στον ορίζοντα της ελπίδας και της αγάπης; Θα πετύχει;

    Πολλά τα εμπόδια και οι δυσκολίες: μικρότητες, προκαταλήψεις, κακίες, μοχθηρότητες, φθόνοι, συμφέροντα… και τόσα άλλα. Δεν του διαφεύγει η πραγματικότητα. Πιστεύει όμως στη νίκη του, που δεν θα είναι η προσωπική του νίκη, αλλά η νίκη μιας ιδεολογίας και ενός οράματος για ένα καλλίτερο αύριο. Και η μόνη αγωνία του είναι η υλοποίηση αυτού του προγράμματος, το οποίο επεξεργάζεται καθημερινώς μετά σπουδής και καρτερίας. Δεν το επιβάλλει, το συζητεί, το θέτει υπό κρίσιν και επίκρισιν.

    Όλη τη μέρα καταθέτει και αποδέχεται. Και το βράδυ, όταν εξαντληθούν οι ακροάσεις και οι συνεργασίες, αναζητεί τη μόνωση κάτω από τον μυστικό θόλο του κελλιού του, όπου παραδίδεται στους θεϊκούς ερωτικούς ρεμβασμούς του και ελέγχει τις πράξεις του. Φαίνεται αυστηρός ασκητής στην εκκλησιαστική του ζωή, ενάρετος στη στενή και ευρεία έννοια της λέξης, αλλά με κατανόηση και έκφραση αγάπης για τις αδυναμίες των άλλων.

    Εκπρόσωπος πιστός πάντοτε της Εκκλησίας της αγάπης, τη σημαία της αγάπης ξεδιπλώνει και καλεί κάτω από τις πτυχές της τους πάντες. Τον βλέπουμε να πλησιάζει ανθρώπους του λαού, να τους απευθύνει λόγο, να ενδιαφέρεται για τη ζωή τους και να συμμερίζεται τα καθημερινά προβλήματα της ζωής τους… Δεν μένει αδιάφορος, πονά και ο πόνος του γίνεται το καθημερινό αντίδωρο της πατριαρχικής βιοπάλης του. Υπάρχουν πολλοί πονεμένοι, θα πει ο ίδιος. Άνθρωποι που δεν γνώρισαν το χάδι, τη θαλπωρή και τη στοργή. Και τα αναζητούν. Και πλησιάζει τους απλούς και ασήμαντους για να τους ζεστάνει την ψυχή.

    Μια τέτοια γλώσσα (αγάπης) θα θελήσει να την καταλάβει το κάθε λογής κατεστημένο; Η θα της αντιτάξει την κλειστή ψυχή του; Από το ένα μέρος η πεπατημένη, η ρουτίνα, οι στενοί ορίζοντες, η κουζίνα της μικροπολιτικής. Από το άλλο η φιλοσοφική διάθεση, η ποιητική πνοή, η πνευματικότητα, οι νέες κατευθύνσεις, και οι δημοκρατικοί άνεμοι. Πιθανόν να υπάρξουν συγκρούσεις. Στην περίπτωση όμως αυτή η αντίδραση, ως συνήθως, θα έχει τη νίκη της.

    Αλλά ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος γεμάτος αισιοδοξία και φως, βαδίζει με πίστη τον δρόμο που χάραξαν οι προ αυτού μεγάλοι Πατριάρχες. Όσα έχει να πει για την Ομογένεια τα είπε και με εξαιρετική μάλιστα ευφράδεια. Και δίνει αδίστακτα το σύνθημα της προσέγγισης. Ανοικτό και στους Πολιτικούς είναι το γραφείο του. Ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη της χώρας και την ευρωπαϊκή της προοπτική.

    Πέρα από την ειλικρινή του προσπάθεια για τη λήθη ενός θλιβερού παρελθόντος και τη θεμελίωση πάνω σε νέες βάσεις των σχέσεων αυτών, ο Πατράρχης Βαρθολομαίος επιθυμεί να συνδέσει την Πατριαρχία του με την ανανέωση του κλήρου, με την οργάνωση των εκκλησιαστικών κοινοτήτων, με την τόνωση του κοινωνικού έργου της Εκκλησίας, με την υποβοήθηση του έργου για τη διάδοση της Παιδείας, με την αναδειξη της Εκκλησίας σε ζωντανό οργανισμό και που θα ασκήσει πράγματι πνευματική και όχι χειριστική ηγεσία στο ποίμνιό της.

    Λαμπρές οι προθέσεις του. Δεν είναι όμως εκείνες που πραγματοποιούνται χωρίς ανθρώπινες αδυναμίες και λάθη. Μόνο εκείνος που δεν κάνει τίποτα δεν πλανάται και σε τίποτα. Μόνο οι χωρίς πνοή, οι μικροί και οι μέτριοι, με τον διαβήτη και τον χάρακα καθώς βαδίζουν, αποφεύγουν τα λάθη, «μη τη δυνάμει του σκοπού προσέχειν, αλλά ταις λέξεσι» (Διονύσιος Αρεοπαγίτης, DN, IV, XI, 708B). Δεν ανήκει σ’ αυτούς ο Πατριάρχης του Γένους. Τι σημασία έχουν όμως τα λάθη, όταν ορθή είναι η βασική γραμμή, αγνή η προαίρεση και αμόλευτα τα χέρια; Κανείς δεν αρνήθηκε ως τώρα στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο την ορθότητα της κύριας γραμμής του η την καθαρότητα της σκέψης του.

    Παναγιώτατε,

    Τελειώνω το τραγούδι μου
    μ’ αιθέρια λόγια
    μα γι’ αυτό κι απαλά
    στο άκουσμα
    την Ομορφιά διακόνησες
    τι πιο μεγάλο θα μπορούσα
    που μ’ αξίωσαν (οι Μούσες)
    τη δική τους δύναμη δίνοντας
    να λέω: αλήθεια
    σε μελλούμενους καιρούς
    κάποιος θα βρίσκεται
    να σε θυμάτ’ εσένα!

    θα έλεγε ο Οδυσσέας Ελύτης.

    ...

    περισσοτερα