Follow @pistosgr

Βρίσκεστε εδώ:

Πάθη

  • Γενικά περί των παθών και της θεραπείας τους

    {zaudioplayer /ymnoi/genikaperiayhon.mp3}

    Ορισμός και προέλευση των παθών.

    Πάθος είναι ή επανάληψης και σταθεροποίησης μιας ηθικής ασθένειας, μιας αμαρτίας π.χ της πλεονεξίας, της μέθης, της ακολασίας.

    Τα πάθη δεν είναι φυσική κατάστασις της ψυχής. Εμφανίζονται στον άνθρωπο εκ των υστέρων, μετά την αμαρτία.

    Ακόμη τα πάθη είναι ασθένεια της ψυχής. Ή ψυχή είναι υγιής όταν δεν έχει πάθη. Υγεία της ψυχής είναι ή αρετή.

    Ό Μ. Βασίλειος θα μας πει ότι "όταν ή ψυχή βρίσκεται στην φυσική της κατάσταση, ζει στον ουράνιο κόσμο' όταν όμως βρεθεί μακριά από την κατάσταση αυτή, τότε βρίσκεται κάτω". Στην πρώτη περίπτωση είναι απαθής• στην δεύτερη βρίσκεται μέσα στα πάθη.

    Σήμερα φυσικός θεωρείται ο άνθρωπος πού ικανοποιεί τις όποιες επιθυμίες του, και αφύσικος εκείνος πού αγωνίζεται να κόψη τα πάθη του.

    "Θάρθη καιρός, έλεγε ο αγ. Κοσμάς ο Αιτωλός, "πού το άσπρο θα το λένε μαύρο και το μαύρο άσπρο".

    Διαίρεσις των παθών.

    Υπάρχουν αρετές σωματικές και ψυχικές. Κατ' αναλογία υπάρχουν και σωματικά και ψυχικά πάθη. Πάθη πού αναφέρονται στο σώμα καί πάθη πού αναφέρονται στην ψυχή.

    Σωματικά είναι τα πάθη πού προέρχονται από τις σωματικές αισθήσεις, τα πάθη δηλαδή πού έχουν τις αφορμές τους στο σώμα, όπως ή γαστριμαργία. Ενώ ψυχικά πάθη είναι αυτά πού προέρχονται "εξ αιτίας ψυχικής", όπως ή υπερηφάνεια.

    Υπάρχουν ακόμη τα μικτά ή σύνθετα πάθη. Αυτά προέρχονται από τη συνεργασία ψυχικών καί σωματικών δυνάμεων.

    Ακόμη έχουμε ισχυρά καί ασθενή πάθη. Ισχυρά είναι όσα "ισχυρώς κατά της ψυχής επανίστανται". Καί ασθενή όσα κινούνται "κλεψιμαίω τρόπω".

    Τέλος ανάλογα με τον τρόπο πού πολεμούν τον άνθρωπο υπάρχουν πάθη πού τον προσβάλλουν φανερά καί αλλά πού προξενούν μόνο στενοχώρια καί θλίψη' όπως ή ακηδία, ή λύπη καί ή αμέλεια.

     

    Αποτελέσματα των παθών.
    Ή παρουσία των παθών έχει τραγικές συνέπειες στην ανθρώπινη ύπαρξη.

    1.    Τα πάθη αιχμαλωτίζουν καί υποδουλώνουν τον άνθρωπο, ό όποιος χάνει την ελευθερία του καί γίνεται δούλος τους,
    2.    Ή ψυχή του ασθενεί. Δεν αισθάνεται τα πνευματικά του χαρίσματα ούτε μπορεί να τα έπιθυμήση. Βέβαια "δεν είναι δυνατόν όλοι να φθάσουν στην απάθεια" μπορούν όμως όλοι να σωθούν, όλοι να συμφιλιωθούν με τον Θεό" (Κλΐμαξ. ΚΣΤ, παρ. νδ),
    3.    Τα πάθη στέκονται σαν διάφραγμα καί μεσότοιχος μπροστά στις κρυμμένες αρετές της ψυχής. Καί αν δε γκρεμιστούν αυτά τα τείχη με τις αρετές, δεν μπορούν να φάνουν τα πνευματικά χαρίσματα πού βρίσκονται πίσω από αυτά.

    Όπως δεν μπορεί κανείς να βλέπη τον ήλιο όταν υπάρχει ομίχλη, έτσι δεν μπορεί να δη καί το κάλλος της ψυχής όταν αυτό καλύπτεται από την ομίχλη των παθών.

    Τα πάθη είναι σαν κάποια σκληρή ουσία πού εμποδίζει να λειτουργήσουν τα διάφορα πνευματικά χαρίσματα στον άνθρωπο. Έτσι ό άνθρωπος βρίσκεται συνέχεια μέσα στο σκοτάδι καί δεν μπορεί να βγει στη χώρα της ζωής και του φωτός.

    Ένας φιλάργυρος π.χ. δε γνωρίζει τη χαρά της ελεημοσύνης ούτε ό πόρνος την ηδονή της σωφροσύνης, ούτε ό φιλόκοσμος την χάρη των δακρύων καί του πένθους.

    Όλοι αυτοί βρίσκονται σαν σε μία νυκτομαχία καί ψηλαφούν το σκότος. Διότι το φως ανήκει στους αγαθούς καί σ' εκείνους πού έχουν καθαρίσει την ψυχή τους από τα πάθη.

    Έτσι λοιπόν τα πάθη μας διώχνουν από το φως και την ζωή. Καί επειδή το φως καί ή ζωή είναι ό Χριστός, τα πάθη μας διώχνουν από τον Θεό, πού είναι ή ζωή, καί μας οδηγούν στον θάνατο.

     

    Αίτια, αφορμές καί προέλευσης των παθών.

    Τα πάθη όπως μας διδάσκουν οι Πατέρες βλαστάνουν πάνω στο έδαφος των αισθήσεων καί της μνήμης. Οι αισθήσεις καί τα αισθητά πράγματα του ''κόσμου'' κατά την ασκητική ορολογία, είναι ή κύρια αφορμή δημιουργίας των παθών.

    Συχνά ένα πάθος δημιουργείται από την κακή συνήθεια πού παραμένει για μεγάλο διάστημα στην ψυχή του ανθρώπου. Μια αντιπάθεια προσωρινή, για παράδειγμα, μπορεί να εξελίχθη στο πάθος της μνησικακίας, αν δεν δοθή ή δέουσα προσοχή.

    Ή συνήθεια, αν ζήτηση κάτι μία φορά, καί δεν ίκανοποιηθή, εξασθενεί καί υποχωρεί. Αν όμως ικανοποιηθεί, εμφανίζεται κατόπιν ισχυρότερη και με μεγαλύτερη απαίτηση.

    Όσο δεν απομακρύνεται ό άνθρωπος από τις αισθητές καταστάσεις είτε σωματικά, με την φυγή, είτε ψυχικά, με την αποστροφή της καρδιάς, δίνει αφορμές στον διάβολο να τον πολεμά από μέσα. Διότι όταν ή ψυχή κυριευθεί από τις φοβερές προσβολές των πραγμάτων του κόσμου, αυτές γίνονται προσκόμματα της ψυχής, πού την οδηγούν εύκολα στην ήττα καί την πτώση.

    Ή άμετρη επιθυμία για τα αισθητά πράγματα του κόσμου, αντί για τον πόθο της αληθινής αγάπης για τον Θεό, οδηγεί στην παράλογη αγάπη των πραγμάτων του κόσμου" ή και στην υπερβολική αγάπη του εαυτού μας, δηλαδή στην φιλαυτία. Ό άνθρωπος συναρπάζεται από τα αισθητά πράγματα καί δε σκέφτεται ούτε ενδιαφέρεται για τίποτε άλλο.

    Χρειάζεται σκληρός αγώνας για την απομάκρυνση καί την απαλλαγή από τα πάθη. Καί ό αγώνας αυτός πρέπει να είναι εκούσιος καί συνεχής. Διότι οποίος δεν απομακρύνει τον εαυτό του από τα αισθητά πράγματα, τα όποια αποτελούν τις αιτίες των παθών, έλκεται καί σύρεται από την αμαρτία χωρίς την θέληση του.

    Τα αισθητά πράγματα, τα όποια είναι τα βασικά αίτια της αμαρτίας καί των περισσοτέρων παθών, είναι : Ό οίνος, οι γυναίκες, ό πλούτος καί ή ευεξία του σώματος.

    Από τα τέσσαρα αυτά αίτία προέρχονται ή γαστριμαργία, ή πορνεία καί όλα τα σαρκικά πάθη, ή φιλαργυρία, ή πλεονεξία, καί τέλος ή φιλοσωματία καί ή φιληδονία. Αυτά με τη σειρά τους αποτελούν τις αίτιες ενός πλήθους άλλων παθών.

    Γι' αυτό ό άνθρωπος πρέπει να αγωνίζεται καί να μην είναι προσκολλημένος σε αυτά. Τότε θα κατορθώσει "νίκη χωρίς αγώνα". "Αν όμως αδιαφορήσει καί δεχθεί μέσα του τις προσβολές των αισθητών πραγμάτων, τότε αναγκάζεται να πολεμήσει διακινδυνεύοντας την πνευματική του ελευθερία.

    Όταν ή καρδιά είναι ζωντανή από την παρουσία του Θεού, τότε οι αισθήσεις ταπεινώνονται"όταν όμως οι αισθήσεις διεγείρονται, τότε ή καρδιά νεκρώνεται.

    Ιδιαίτερα οι Πατέρες αναφέρουν ως αιτία των παθών την ανάπαυση του σώματος. Ό ί. Χρυσόστομος θεωρεί την σωματική ανάπαυση καί γενικά την άνεση καί την καλοπέραση ως την χειρότερη μορφή πολέμου. Διότι οί σωματικές απολαύσεις είναι αίτια πολλών παθών. Όσο περισσότερο αγαπά ό άνθρωπος την σωματική ανάπαυση, τόσο περισσότερο παραχωρεί τόπο στα πάθη. "Αν οι αρετές γεννιώνται από την θλίψη καί τη στνοχώρια, τα πάθη γεννιώνται από την ανάπαυση, την καλοπέραση μας.

    Ό άνθρωπος δεν έρχεται σε επαφή με τα πράγματα του κόσμου μόνο με τις αισθήσεις, αλλά και με την μνήμη των πραγμάτων του κόσμου πού ακούει καί βλέπει. Με την μνήμη καί την φαντασία πολλές φορές o άνθρωπος στρέφεται στα πράγματα του κόσμου και αιχμαλωτίζεται από τα πάθη.

    Την φαντασία χρησιμοποιεί ό διάβολος για να προσβάλλει όσους βρίσκονται μακριά από τις αφορμές καί τις αίτιες των παθών.

    Ό όσιος Νείλος θα μας πή ότι οι προσβολές αρχίζουν από των "ευτελών φαντασιών". Στην αρχή παρουσιάζονται σαν μυρμήγκια, Αργότερα επιτίθενται σαν λιοντάρια. Αυτός λοιπόν πού αγωνίζεται πρέπει να παλεύη με τα πάθη τότε που είναι σαν μυρμήγκια' διότι όταν γίνωνται σαν λιοντάρια δύσκολα καταβάλλονται.

     

    Λογισμοί καί πάθη.

    Ό πυρήνας κάθε πάθους βρίσκεται κυρίως στον εμπαθή λογισμό. Ή ύπαρξης του λογισμού 8εν αποτελεί πάθος. Ούτε ό άνθρωπος ευθύνεται για την προσβολή τών λογισμών. Ή ευθύνη του αρχίζει από την συγκατάθεση καί την αποδοχή τους.

    'Όταν ό άνθρωπος συγκατατεθεί στον εμπαθή λογισμό, θεωρώντας τον ως ωφέλιμο και τον διατήρηση μέσα του για αρκετό χρονικό διάστημα, τότε οδηγείται καί στην απόκτηση του αντίστοιχου πάθους.

    Για παράδειγμα 'Υπερηφάνεια δεν είναι ένας απλός λογισμός ύπερηφανείας πού πέρασε καί έφυγε, άλλα ή κατάστασης εκείνη πού παραμένει στον άνθρωπο, ό εμμένων λογισμός.

    Μία από τις αίτιες των παθών είναι ό μετεωρισμός της διάνοιας. Κατά τον Μ. Βασίλειο προέρχεται από την λήθη της μνήμης της παρουσίας του θεού. 'Όπως λέγει ο αββάς Ισαάκ ό Σύρος, μετεωρισμός είναι οι διασκορπισμοί: του νου από την παρουσία των πολλών λογισμών. Καί όπως δεν υπάρχουν παιδιά χωρίς μητέρα, έτσι δεν υπάρχουν πάθη χωρίς τον μετεωρισμό της διανοίας. Από αυτόν προέρχεται η ακηδία και ή πνευματική ψυχρότητα.

    Υπάρχει καί ο σωματικός μετεωρισμός. Είναι ή περιφορά από τόπο σε τόπο, οι άτοπες συναναστροφές πού οδηγούν σε πτώσεις" ό σκανδαλίσμός των οφθαλμών με αποτέλεσμα την πύρωση της σάρκας καί εύκολες πτώσεις του νου. Ακολουθεί ή ψυχρότητα για οποιαδήποτε πνευματική εργασία καί σιγά - σιγά ή χαλαρότητα σε όλη την πνευματική ζωή. Ακόμη στο τέλος μερικά πάθη πού είχαν νεκρωθή, αρχίζουν πάλι να διεγείρωνται καί να ερεθίζουν την ψυχή.
     Η μουσική είναι του Τάκη Αλεξίου (THE HOUSE OF SPIRIT - THE SONG OF THE BIRDS)


Δημοφιλη αρθρα

Λογοι